نجات با نوآوری؛ روایت مقابله شهید ستاری با تهدیدهای تازه پدافندی در دوران جنگ
سرهنگ حسین صفری ابهری، از پیشکسوتان نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و از همسنگران شهید سرلشکر منصور ستاری در پدافند هوایی، سال ۱۳۵۲ به نیروی هوایی پیوست و پس از طی دورههای مختلف نظامی، دورههای تخصصی سامانههای هاگ، اورلیکن، اسکایگارد و توپ ۲۳ میلیمتری را در آمریکا گذراند. او در خاطرات خود، از ابتکارهایی سخن گفته است که در سالهای دفاع مقدس و در شرایط افزایش توان فناورانه دشمن، برای حفظ توان پدافند هوایی به کار گرفته شد.
مقابل حملات هوایی قد علم کردیم
سامانه موشکی هاگ از سامانههای پیشرفتهای بود که ورود آن، تحولی در پدافند هوایی ایجاد کرد. این سامانه با ایجاد پوشش مناسب برای دفاع هوایی بخشهای مختلف کشور، پدافند را از ساختار سنتی پیشین به سوی یک سیستم الکترونیکی پیشرفته سوق داد.
با وجود آنکه پس از انقلاب و خروج مستشاران آمریکایی، بخشی از آموزشها ناقص باقی ماند، تلاش نیروهای متخصص نیروی هوایی سبب شد این سامانه در دوران دفاع مقدس همچنان مورد استفاده قرار گیرد.
صفری ابهری میگوید:
“نوآوریهایی توسط شهید ستاری بر روی سامانه هاگ پیادهسازی شد و توانستیم تا واپسین روزهای جنگ به کمک این سامانه، تلاش پرسنل، فرماندهان و مسئولان، قهرمانانه مقابل حملات هوایی دشمن قد علم کنیم.”
سه رادار در یک بازه کوتاه هدف قرار گرفت
در مقطعی از دفاع مقدس، سه رادار تعقیب هدف هاگ در فاصله زمانی کوتاهی مورد اصابت دشمن قرار گرفتند. این اتفاق برای نیروهای پدافند پرسشبرانگیز بود؛ اینکه دشمن چگونه این رادارها را شناسایی و با چنین دقتی هدف قرار میدهد.
به روایت صفری ابهری، مشخص شد عراق موشکهای روسی “کا-۲۸” را که توسط هواپیماهای سوخو-۲۲ حمل میشد، در اختیار گرفته است. هواپیمای سوخو-۲۲ منبع تشعشع امواج را پیدا میکرد، مختصات آن را در اختیار موشک قرار میداد و موشک نیز به مرکز انتشار امواج اصابت میکرد.
عراق با استفاده از این حملات تصور میکرد میتواند دفاع هوایی ایران را از کار بیندازد.
در همین شرایط، شهید ستاری وارد عمل شد.
صفری ابهری از او به عنوان “مغز متفکر علمی” یاد میکند و میگوید ستاری علاوه بر تاکتیک نظامی، بر فناوری نیز تسلط داشت. نتیجه این نگاه، اجرای طرحی بود که “طرح زمانبندی” نام گرفت.
طرح زمانبندی؛ کمتر از ۶۰ ثانیه
طرح زمانبندی از ابتکارهای شهید ستاری برای مقابله با این تهدید بود.
بر اساس روایت صفری ابهری، از آنجا که تا فعال شدن موشکهای ضد رادار حدود ۶۰ ثانیه فرصت وجود داشت، ستاری طرحی ارائه کرد که تمام اقدامات راداری سامانه هاگ در زمانی کمتر از ۶۰ ثانیه انجام شود.
پس از انجام اقدامات مورد نیاز، رادار در حالت غیرفعال یا “استندبای” قرار میگرفت و انتشار امواج آن قطع میشد.
صفری ابهری نتیجه این اقدام را چنین بیان میکند:
“با همین نوآوری منحصر به فرد توانستیم بر یک فناوری فوقالعاده پیشرفته که میتوانست کل پدافند ما را تحت تأثیر قرار دهد، غلبه کنیم.”
مقابله با موشکهای پالسی
تهدید تنها به رادارهای هاگ محدود نبود.
به گفته صفری ابهری، در مورد موشکهای پالسی نیز شرایط مشابهی ایجاد شد و دشمن در مدتی کمتر از پنج دقیقه، سه رادار پالسی ایران را از بین برد.
این اتفاق مشکلات زیادی برای پدافند ایجاد کرد و بار دیگر شهید ستاری با استفاده از همان برنامه زمانبندی، برای مقابله با تهدید وارد عمل شد.
مدیریت زمان روشن بودن رادار و قطع انتشار امواج، بخشی از شیوهای بود که برای حفظ رادارها و جلوگیری از شناسایی و انهدام آنها به کار گرفته شد.
همپوشانی رادارها؛ ابتکاری دیگر
ایده “همپوشانی رادارها” یکی دیگر از طرحهایی است که صفری ابهری از آن به عنوان ابتکار شهید ستاری برای حفظ رادارهای کشور یاد میکند.
شیوه کار به این صورت بود که اگر چند رادار در مجاورت یکدیگر قرار داشتند و یکی از آنها با تهدید مواجه میشد، رادار در معرض خطر خاموش و رادار مجاور روشن میشد.
به این ترتیب، فعالیت راداری متوقف نمیشد و در عین حال، راداری که در معرض تهدید قرار داشت، از مدار انتشار امواج خارج میشد.
صفری ابهری میگوید با همین ابتکارها بود که نیروهای پدافند توانستند توانمندی خود را در برابر فناوریهای جدید دشمن حفظ کنند؛ در شرایطی که امکانات دشمن پیشرفتهتر و محدودیتهای ایران بیشتر میشد، خلاقیتهایی از این دست راهی برای حل مشکلات و رفع کاستیها باز میکرد.
مقابله با میگ-۲۵ در اوج جنگ شهرها
یکی دیگر از موضوعاتی که صفری ابهری از نقش شهید ستاری در آن سخن میگوید، مقابله با میگ-۲۵ و ایستادگی در دوران جنگ شهرهاست.
در اوج جنگ شهرها و حملات نیروی هوایی عراق با استفاده از جنگندههایی مانند میگ-۲۵، شهید ستاری به طور مستمر به سایتهای پدافندی سر میزد و اقداماتی را برای مقابله با این هواپیماها پیگیری میکرد.
به گفته صفری ابهری، در این مسیر تغییراتی روی رادارها انجام شد، روی سیستم موشکی “موشک استاندارد” قرار گرفت و اقدامات دیگری نیز برای مقابله با این تهدید صورت گرفت.
یکی از مشکلات، ارتفاع بالای پرواز میگ-۲۵ بود. بسیاری از آنتنهای راداری امکان رهگیری این جنگنده در آن ارتفاع را نداشتند، زیرا برای چنین ارتفاعی ساخته نشده بودند.
برای حل این مسئله، ارتفاع آنتنها با تغییر “شیمها” افزایش یافت تا توانایی رهگیری جنگندهها بیشتر شود.
صفری ابهری این اقدام را نیز یکی دیگر از طرحهای خلاقانهای میداند که شهید ستاری بر اجرای آن نظارت داشت و شخصاً پیگیر آن بود.
خاطرات سرهنگ حسین صفری ابهری از سالهای دفاع مقدس، مجموعهای از ابتکارهایی را ثبت کرده است که از “طرح زمانبندی” و همپوشانی رادارها تا تغییر در آنتنهای راداری برای مقابله با میگ-۲۵ را دربر میگیرد؛ ابتکارهایی که به روایت او، با پیگیری و نقش مستقیم شهید منصور ستاری در پدافند هوایی به اجرا درآمدند.
