پدر پدافند هوایی؛ روایت همرزمان از ابتکارهای شهید ستاری در دفاع مقدس
خاطرات همرزمان شهید سرلشکر منصور ستاری، تصویری از فرماندهای ارائه میکند که دانش، مدیریت، جسارت و نوآوری را در کنار یکدیگر به کار گرفت. فرماندهان و کارکنانی که در سالهای دفاع مقدس و پس از آن با او همراه بودند، هر یک از زاویهای متفاوت از نقش ستاری در نیروی هوایی و پدافند هوایی سخن گفتهاند؛ از ایجاد روحیه خودباوری در کارکنان تا طراحی شیوههای تازه عملیاتی و مدیریت پدافند در عملیات والفجر ۸.
بازسازی نیروی هوایی و ایجاد حس خودباوری
امیر سرتیپ علی غلامی، از فرماندهان اسبق پدافند هوایی، تأثیر حضور شهید ستاری در نیروی هوایی را بسیار گسترده توصیف میکند و معتقد است در سالهایی که او فرماندهی نیروی هوایی را بر عهده داشت، این نیرو بازسازی شد.
غلامی مهمترین و سنگینترین کاری را که ستاری در نیروی هوایی انجام داد، “ایجاد حس خودباوری در بین کارکنان نیروی هوایی” میداند.
امیر سرتیپ احمد صادقنژاد نیز از دانش و مدیریت بالای ستاری سخن میگوید و او را فرماندهای معرفی میکند که به دانش روز توجه ویژه داشت، مجلات تخصصی هوایی را مطالعه و ترجمه میکرد و اطلاعات خود را همواره بهروز نگه میداشت.
در کنار دانش، ویژگی دیگری که در روایت همرزمان برجسته است، شهامت ستاری برای اجرای ایدههای تازه بود.
امیر سرتیپ دوم بازنشسته سماواتی در توصیف همین ویژگی میگوید:
“اگر من حتی سواد ستاری را با همان طرز تفکر میداشتم، ولی شهامت اجرای این طرحها را نداشتم.”
“رهگیری خاموش” در جنگ شهرها
سرهنگ بازنشسته فرخی یکی از طرحهای شهید ستاری را به دوران جنگ شهرها مربوط میداند؛ طرحی که از آن با عنوان “رهگیری خاموش” یاد میکند.
به روایت او، در جریان اجرای این طرح، یک فروند هواپیمای فانتوم ایرانی از پایگاه سوم همدان با حدود ۲۰ فروند هواپیمای عراقی درگیر شد و عملیات آنها را برهم زد؛ بهگونهای که هواپیماهای عراقی ناچار شدند حدود ۵۰ تن بمب خود را در فضا رها کنند.
این تنها یکی از طرحهایی بود که همرزمان ستاری از نقش او در طراحی و اجرای آنها سخن گفتهاند. بخش مهم دیگری از این خاطرات، به عملیات والفجر ۸ بازمیگردد؛ عملیاتی که نام ستاری در روایت بسیاری از نیروهای پدافند هوایی با آن پیوند خورده است.
گردآوردن بهترین نیروهای پدافند برای والفجر ۸
امیر سرتیپ دوم بازنشسته قاسم فراوان درباره نحوه مدیریت شهید ستاری در عملیات والفجر ۸ میگوید که او بهترین نیروهای پدافند هوایی را از تخصصهای مختلف راداری و زمین به هوا از سراسر کشور فراخواند و آنان را در نقاط مختلف منطقه عملیاتی سازماندهی کرد.
نیروها در ایستگاههای راداری بندر امام، دزفول، بوشهر و بهبهان و همچنین سایتها و مواضع موشکی هاگ مستقر شدند.
خود ستاری نیز در رادار بندر امام که رادار اصلی عملیات محسوب میشد، حضور داشت و رادارهای دزفول، بندر امام و بهبهان در جریان عملیات وظایف تعیینشده خود را انجام میدادند.
مهارتی که از پشت اسکوپ رادار دیده میشد
سروان حجت مرادی، از کارکنان پیشکسوت پدافند هوایی، خاطرهای از مهارت ستاری در یکی از روزهای عملیات والفجر ۸ نقل کرده است.
به گفته او، پس از رهگیری یک هواپیمای عراقی توسط سایت هاگ مستقر در منطقه، ستاری خطاب به کاربر سایت گفت:
“شلیک نکن، چون خلبان از هواپیما بیرون پرید.”
ستاری کیلومترها دورتر و پشت اسکوپ رادار، از تغییر ناگهانی شیوه حرکت هواپیما متوجه خروج خلبان شده بود و به این ترتیب مانع از شلیک و به هدر رفتن یک موشک هاگ شد.
این میزان اشراف به امور عملیاتی در کنار شناخت او از تعمیر و نگهداری تجهیزات قرار داشت.
سرهنگ بازنشسته غلامرضا اینانلو نیز از نحوه تعامل ستاری با کارکنان تعمیر و نگهداری یاد کرده و معتقد است اشراف او بر مسائل این حوزه، در کنار شناخت امور عملیاتی، بر توان مدیریتیاش تأثیر گذاشته بود.
پدافند متحرک؛ ابتکاری در والفجر ۸
امیر سرتیپ ستاد فرزاد اسماعیلی، از شاگردان شهید ستاری در دانشگاه هوایی، یکی از ویژگیهای مهم عملکرد او در والفجر ۸ را استفاده همزمان از چند شیوه تازه در پدافند میداند.
به گفته او، در آن مقطع چیزی با عنوان “پدافند متحرک” به شکل مورد استفاده در این عملیات وجود نداشت، اما ستاری چندین شیوه را به طور همزمان به مرحله اجرا درآورد.
یکی از این ابتکارها به نحوه استفاده از رادار جستوجوی سامانه هاگ مربوط بود.
این رادار هنگام فعالیت میتوانست مورد شناسایی دشمن قرار گیرد و به همین دلیل خطر هدف قرار گرفتن آن وجود داشت. ستاری در رادار بندر امام، بر اساس یک طرح زمانبندی، به محض کشف هواپیما دستور میداد رادار مادر به صورت لحظهای خاموش شود.
با روشن شدن رادارهای جستوجو و رهگیر هاگ و مشخص شدن سمت و زاویه هدف، این شیوه امکان شناسایی و هدف قرار دادن رادار مادر را برای دشمن دشوار میکرد.
فرزاد اسماعیلی در روایت خود نتیجه اجرای این شیوه را ساقط شدن بیش از ۷۰ فروند هواپیما و بیش از ۱۰ فروند بالگرد دشمن در عملیات والفجر ۸ عنوان کرده است.
شبکه کردن رادارهای کشور
سورنا ستاری، فرزند شهید منصور ستاری، نیز یکی از اقدامات ابتکاری پدرش را شبکه کردن رادارهای کشور در دوران جنگ معرفی کرده است.
او میگوید:
“شبکه کردن رادارهای کشور در زمان جنگ که میلیاردها دلار خرج داشت و با صد میلیون دلار انجام شد که صدها رادار کوچک و بزرگ را در شبکه وصل کنیم و در سیستم دفاعی استفاده شود، از ابتکارات و اقدامات ارزشمند شهید ستاری است.”
سورنا ستاری، دانش پدرش را زمانی ارزشمند میداند که به مرحله عمل میرسید و عملیات والفجر ۸ را یکی از نمونههای این ویژگی معرفی میکند.
به گفته او، ستاری توانست یک سایت پدافند هوایی را به چند بخش تقسیم و آن را مدیریت کند و همین ابتکارها سبب شد والفجر ۸ به نقطه عطفی در تاریخ پدافند تبدیل شود.
مقابله با سلاح ضد رادار
در بخش دیگری از روایت سورنا ستاری، به شرایطی اشاره شده است که عراق با استفاده از سلاح جدید ضد رادار، تعدادی از رادارهای ایران را هدف قرار داد.
به گفته او، نیروهای پدافند با امکانات محدود توانستند نحوه عملکرد این تهدید را شناسایی کنند و راه مقابله با آن را بیابند. بر اساس این روش، زمان روشن ماندن رادار و لحظه خاموش کردن آن بر اساس سیگنالها و زمانبندی مشخص تنظیم میشد تا امکان هدف قرار گرفتن رادار کاهش یابد.
سورنا ستاری همچنین خاطرهای از قطع برق یکی از سایتها در جریان عملیات نقل میکند؛ شرایطی که نیروهای حاضر با دشواری جدی روبهرو شده بودند.
به روایت او، ستاری به نیروی مستقر در سایت گفت:
“هر چه در جلوی خودت میبینی کنار بگذار و دیگر به عقربههای رادار نگاه نکن. با اطلاعاتی که من به تو میدهم، به خدا توکل کن. تو میتوانی با روحت و فکرت موشک را فایر کنی و بزن.”
به گفته سورنا ستاری، همین کار انجام شد و عملیات با موفقیت ادامه یافت.
دانش، شهامت و عمل
روایت همرزمان شهید منصور ستاری، از بخشهای مختلف یک شخصیت نظامی سخن میگوید؛ فرماندهای که به دانش روز توجه داشت، نیروهای متخصص را گرد هم میآورد، در میدان عملیات حضور پیدا میکرد، به تعمیر و نگهداری تجهیزات اشراف داشت و برای اجرای طرحهای تازه شهامت به خرج میداد.
در میان این خاطرات، شاید تعبیر سورنا ستاری بیش از همه این ویژگی را خلاصه کند:
آنچه منصور ستاری را متمایز میکرد، دانشی بود که آن را به مرحله عمل رسانده بود.
از “رهگیری خاموش” در جنگ شهرها تا مدیریت رادارها و سایتهای هاگ در والفجر ۸، شبکه کردن رادارها، پدافند متحرک و مقابله با تهدیدهای ضد رادار، مجموعه این روایتها بخشی از ابتکارهای شهید ستاری در دوران دفاع مقدس را ثبت کردهاند.
شهید سرلشکر منصور ستاری در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳، در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان، همراه با تعدادی از فرماندهان و افسران بلندپایه نیروی هوایی به شهادت رسید.
