فریب خلبانان عراقی با خلاقیت شهید ستاری؛ روایت بهروز نقدیبیک از فرمانده نیروی هوایی
بهروز نقدیبیک، خلبان بازنشسته نیروی هوایی ارتش، از خلبانانی است که در دوران دفاع مقدس در پایگاه سوم شکاری همدان حضور داشت و در عملیاتهای متعدد درونمرزی و برونمرزی شرکت کرد. او سالها بعد و در جریان جنگ اول خلیج فارس نیز، پس از ورود تعدادی از هواپیماهای عراقی به ایران، با چند ماه تحقیق و بررسی و بدون آموزش و کمک طرف فرانسوی، موفق شد جنگنده میراژ را به پرواز درآورد و سپس پرواز با این جنگنده را به دیگر خلبانان آموزش دهد.
نقدیبیک در خاطرات خود از شهید سرلشکر منصور ستاری، از ویژگیهای مدیریتی، دانش فنی، ابتکارهای دوران جنگ و توجه او به مسائل رفاهی کارکنان نیروی هوایی سخن گفته است.
بیمارستانی که شهید ستاری برای نیروی هوایی حفظ کرد
نقدیبیک، ستاری را فرماندهای مدیر و مدبر توصیف میکند و برای بیان شیوه مدیریتی او، خاطرهای از بیمارستان بعثت نیروی هوایی در دهه ۶۰ نقل میکند.
در آن مقطع، بیمارستان بعثت هنوز در حال ساخت و تجهیز بود که یکی از نهادها تصمیم گرفت آن را از نیروی هوایی بگیرد. نقدیبیک که آن زمان به دلیل سنگ کلیه در بیمارستان فجر نیروی هوایی بستری بود، میگوید ناگهان دستور رسید تمام بیماران بستری به بیمارستان بعثت منتقل شوند.
اتوبوسها بیماران را به ساختمانی بردند که هنوز تکمیل نشده بود؛ راهروها پر از سیم، نخاله ساختمانی، گچ و سیمان بود، اما بیماران در یکی از همان راهروها مستقر شدند.
به روایت نقدیبیک، با این اقدام، بیمارستان بعثت به عنوان یک مرکز درمانی فعال نیروی هوایی حفظ شد و در اختیار این نیرو باقی ماند.
خلاقیتی برای فریب خلبانان عراقی
بخش دیگری از خاطرات نقدیبیک به یکی از ابتکارهای شهید ستاری در دوران دفاع مقدس مربوط میشود.
او ستاری را انسانی پخته و کاردان با دانش فنی بسیار بالا توصیف میکند و معتقد است همین خلاقیتها در دوران جنگ، او را به چهرهای شناختهشده تبدیل کرد.
نقدیبیک میگوید یکی از مشکلات پدافند هوایی در آن دوران، شناسایی رادار سامانه هاگ توسط جنگندههای عراقی بود. به محض روشن شدن رادار، هواپیماهای دشمن میتوانستند محل انتشار امواج را شناسایی و با موشکهای ضد رادار، آن نقطه را هدف قرار دهند. با انهدام رادار، عملاً کارایی سامانه هاگ نیز از بین میرفت.
به روایت نقدیبیک، شهید ستاری برای مقابله با این وضعیت، راهکاری خلاقانه به کار گرفت:
“ایشان آنتن رادار را از کل سیستم جدا کرد و چند کیلومتر دورتر از آن قرار داد.”
با این اقدام، امواج از محل آنتن منتشر میشد و خلبانان عراقی تصور میکردند سامانه هاگ نیز در همان نقطه مستقر است. در نتیجه، محل انتشار امواج را هدف قرار میدادند و به گفته نقدیبیک، تنها آنتن آسیب میدید و خود سامانه ارزشمند هاگ و رادار آن از آسیب مصون میماند.
او میگوید آنتنها نیز قابل جایگزینی بودند و حتی در مواردی ساخته میشدند؛ بنابراین پس از آسیبدیدن میتوانستند به سرعت جایگزین شوند.
نقدیبیک نتیجه این ابتکار را چنین بیان میکند:
“با این کار خلبانهای دشمن را فریب داد و سیستمهای ارزشمند هاگ مصون ماندند.”
به گفته او، ستاری با همین خلاقیتها در نیروی هوایی شناخته شد و جایگاه ویژهای پیدا کرد.
پیگیری برای راهاندازی جراحی قلب در بیمارستان بعثت
خاطره دیگری که نقدیبیک نقل میکند، به توجه شهید ستاری به مسائل درمانی و رفاهی کارکنان نیروی هوایی بازمیگردد.
او میگوید زمانی که فرمانده گردان تاکتیکی همدان بود، همراه ستاری و فرمانده پایگاه از مسجد خارج میشدند که یکی از افسران نزد آنان آمد و گفت همسرش برای دریچه میترال قلب نیاز به عمل جراحی دارد.
هزینه این جراحی در اوایل دهه ۷۰ حدود ۸۵۰ هزار تومان بود؛ در حالی که به گفته نقدیبیک، حقوق خودش در آن زمان حدود ۲۰ هزار تومان بود و تأمین چنین مبلغی برای کارکنان بسیار دشوار بود.
به روایت او، شهید ستاری موضوع را پیگیری کرد و برای راهاندازی بخش جراحی قلب باز در بیمارستان بعثت اقدام شد. پیش از آن، برای برخی جراحیها پزشک مهمان به بیمارستان دعوت میشد و پس از انجام عمل بازمیگشت.
با پیگیری ستاری و دستور امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای، بخش جراحی قلب بیمارستان بعثت راهاندازی، اتاق جراحی و تجهیزات مورد نیاز آن فراهم و تعدادی از نیروها نیز برای فعالیت در این بخش آموزش داده شدند.
فرمانده غیرخلبانی که برای جنگندهها تلاش میکرد
نقدیبیک در بخش دیگری از خاطرات خود به این نکته اشاره میکند که منصور ستاری، برخلاف بسیاری از فرماندهان نیروی هوایی، خلبان نبود.
همین موضوع، به گفته او، در مقطعی این تصور را در میان بخشی از بدنه نیرو ایجاد کرده بود که چون ستاری از پدافند به فرماندهی نیروی هوایی رسیده است، توجه چندانی به جنگندهها ندارد.
نقدیبیک تأکید میکند که واقعیت چنین نبود.
او خاطرهای از یکی از سخنرانیهای ستاری نقل میکند که در آن گفته بود از زمانی که فیلم عملکرد جنگنده میگ-۲۹ را دید تا زمانی که چرخ این جنگنده باند مهرآباد را لمس کرد، دو سال زمان صرف شد.
به روایت نقدیبیک، ستاری در این مدت برای ورود این جنگنده به ناوگان نیروی هوایی تلاش و پیگیری کرد و در دوره فرماندهی او جنگندههای میگ-۲۹، سوخو-۲۴ و اف-۷ نیز خریداری شدند.
نخستین پرواز میراژ و نگاه نگران ستاری
یکی از خاطرات مهم نقدیبیک به سالهای پس از دفاع مقدس و ورود تعدادی از هواپیماهای عراقی به ایران در جریان جنگ اول خلیج فارس مربوط میشود.
در میان این هواپیماها تعدادی جنگنده میراژ وجود داشت. نقدیبیک میگوید پس از چند ماه تحقیق و بررسی، بدون آموزش قبلی و بدون کمک طرف فرانسوی، موفق شد میراژ را به پرواز درآورد.
در نخستین پرواز، شهید ستاری در کنار باند پایگاه همدان ایستاده بود و با نگرانی پرواز جنگندهای را دنبال میکرد که برای نخستین بار زیر دست یک خلبان ایرانی بدون آموزش قبلی به پرواز درآمده بود.
پرواز با موفقیت انجام شد و نقدیبیک در ادامه، آموزش پرواز با میراژ را به دیگر خلبانان منتقل کرد تا این جنگنده فرانسوی نیز به جمع هواپیماهای عملیاتی نیروی هوایی بازگردد.
خاطرات بهروز نقدیبیک از شهید منصور ستاری، فرماندهای را روایت میکند که در کنار دانش فنی و ابتکارهای عملیاتی، به حفظ امکانات نیروی هوایی، تقویت ناوگان جنگنده و مسائل درمانی و رفاهی کارکنان نیز توجه داشت؛ فرماندهای که به گفته این خلبان پیشکسوت، خلاقیتهایش در دوران جنگ یکی از مهمترین دلایل شناختهشدن او در نیروی هوایی بود.
