از ثبت تاریخ شفاهی تا ترجمه زندگینامه شهدای نهاجا؛ روایت فعالیتهای مرکز مطالعات راهبردی نیروی هوایی
حفظ اسناد، ثبت خاطرات و انتشار روایتهای مربوط به نقش نیروی هوایی ارتش در دوران دفاع مقدس، بخشی از مأموریتهای مرکز مطالعات راهبردی نهاجاست؛ مرکزی که فعالیتهای آن از گردآوری و آرشیو اسناد تاریخی تا تدوین کتاب، تولید آثار چندرسانهای، تاریخ شفاهی، موزه ملی هوانوردی و ترجمه آثار مربوط به شهدای شاخص نیروی هوایی را دربر میگیرد.
امیر سرتیپ دوم امیرهوشنگ خادمدقیق، رئیس مرکز مطالعات راهبردی نیروی هوایی ارتش، در گفتوگو با پایگاه اطلاعرسانی شهید ستاری، فعالیتها و دستاوردهای این مرکز را تشریح کرده است.
از آیندهپژوهی تا حفظ آثار دفاع مقدس
به گفته امیر خادمدقیق، مرکز مطالعات راهبردی نهاجا در بخشهایی چون معماری و آیندهپژوهی، مدیریت دانش، نخبگان، تحقیقات نظری، اندیشهورزی در حوزههای مختلف قدرت هوایی و تدوین آییننامههای رزمی فعالیت دارد.
حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، مرکز اسناد و آرشیو تاریخی نهاجا و موزه ملی هوانوردی نیز از دیگر مجموعههای زیر نظر این مرکز هستند.
بخش اسناد، مدارک، تصاویر، فیلمها، متون و دیگر اسناد موجود را جمعآوری، پالایش و از نظر محتوایی ارزشگذاری میکند. سپس این اسناد دستهبندی و کدگذاری شده و به صورت فایلهای دیجیتال در آرشیو قرار میگیرند تا از طریق یک نرمافزار جامع به شکل هوشمند قابل بهرهبرداری باشند.
خادمدقیق درباره بخشی از خروجی این فعالیتها گفته است:
“خروجی فعالیتهای ما در مرکز اسناد در قالب کتاب، اینفوگرافی، فایلهای چندرسانهای و سایر محصولات تولید و قابل بهرهبرداری است.”
بر اساس این گفتوگو، ۳۰۰ عنوان کتاب در حوزه قدرت هوایی و دفاع مقدس هوایی و بیش از ۵۰۰ عنوان اینفوگرافی و فایل چندرسانهای در این مجموعه تدوین و تولید شده بود.
موزهای برای روایت تاریخ هوانوردی ایران
بخش دیگری از فعالیتها به موزه ملی هوانوردی ایران مربوط میشود؛ موزهای که پیشینه آن به پیش از انقلاب اسلامی بازمیگردد.
این موزه در سال ۱۳۹۸ بازسازی و در دو بخش “قدرت هوایی در گذر تاریخ” و “قدرت هوایی در دفاع مقدس و انقلاب اسلامی” افتتاح شد.
به گفته رئیس مرکز مطالعات راهبردی نهاجا، تجهیزات مختلفی به این موزه منتقل شده تا نقش نیروی هوایی در پیروزی و تثبیت انقلاب اسلامی، تأمین امنیت ملی، دفاع مقدس هوایی و توانمندیهای هوانوردی ایران در آن ارائه شود.
تدوین تاریخ نبردهای هوایی
ثبت نقش نیروی هوایی در عملیاتهای دوران دفاع مقدس، محور دیگری از فعالیتهای این مرکز بوده است.
امیر خادمدقیق از تدوین ۱۲ جلد کتاب “تاریخ نبردهای هوایی” و ۲۲ کتاب درباره عملکرد نهاجا در دفاع مقدس خبر داده و از زندگینامه و خاطرات شهدا و مجموعه مربوط به عملیاتهای نهاجا در هشت سال جنگ تحمیلی نیز به عنوان دیگر آثار این حوزه یاد کرده است.
در کنار انتشار کتاب، تولید مستند، فیلمهای کوتاه و بلند، ویژهبرنامههای تلویزیونی با حضور پیشکسوتان نهاجا، کلیپ و اینفوگرافی نیز برای معرفی نقش نیروی هوایی در دفاع مقدس دنبال شده است.
صدها تصویر هوایی از دوران دفاع مقدس
یکی از بخشهای مهم آرشیو نهاجا، تصاویر هوایی دوران جنگ است.
خادمدقیق در این گفتوگو از وجود شمار زیادی از تصاویر حاصل فعالیت گردان ۳۱ تاکتیکی شناسایی نیروی هوایی سخن گفته است؛ تصاویری که توسط خلبانان شناسایی هوایی تهیه شدهاند.
به گفته او، کتابی شامل حدود ۳۰۰ تا ۴۰۰ مورد از برترین تصاویر هوایی دفاع مقدس آماده انتشار شده بود. پیش از آن نیز کتاب “چشمان عقاب” درباره همین موضوع و خلبانان هواپیماهای شناسایی هوایی منتشر شده بود.
بیش از ۵۰ یادمان برای شهدای نیروی هوایی
حفظ و نشر آثار شهدای نیروی هوایی، بخش دیگری از فعالیتهای مرکز مطالعات راهبردی نهاجاست.
در این چارچوب، ثبت روایتها، تولید آثار، برگزاری یادوارهها و احداث یادمانها در نقاط مختلف کشور دنبال شده است.
خادمدقیق در این گفتوگو از رونمایی یادمان امیر سرتیپ دوم خلبان فرجالله براتپور، لیدر پروازی حمله به H3، و ۱۷ خلبان شهید کرمانشاه به همراه کتاب زندگینامه “آبی آسمان” یاد کرده است.
در ساخت این یادمانها، علاوه بر برگزاری مراسم، ماکت جنگنده در مقیاس واقعی در کنار تندیس خلبانان در شهر یا زادگاه آنان نصب شده است.
بر اساس آمار ارائهشده در این گفتوگو، بیش از ۵۰ یادواره و یادمان در نقاط مختلف کشور برگزار یا احداث شده بود.
زندگینامه شهدای شاخص نهاجا به زبانهای مختلف
یکی از برنامههای مرکز مطالعات، معرفی شهدای شاخص نیروی هوایی به مخاطبان خارج از ایران از طریق ترجمه آثار مربوط به آنان بوده است.
خادمدقیق درباره این برنامه گفته است:
“افتخار داریم که کتابهای زندگینامه ۵ شهید بزرگوار نیروی هوایی ارتش، شهیدان بابایی، دوران، خلعتبری، یاسینی و اردستانی را به چهار زبان روسی، انگلیسی، عربی و فرانسوی آماده کردهایم.”
بر اساس این گفتوگو، برنامه ترجمه این آثار به زبانهای آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی و پرتغالی نیز در دستور کار قرار داشت.
همچنین هشت عنوان از مجموعه “تاریخ نبردهای هوایی” و سه جلد کتاب “عقابهای سرزمین ایران” به زبان انگلیسی ترجمه و برای چاپ و رونمایی آماده شده بود.
در کنار آثار تاریخی و دفاع مقدس، ترجمه کتابهای روز جهان در حوزه دکترین و علوم هوانوردی نیز از فعالیتهای این مرکز عنوان شده است.
از “مردان آسمان” تا کتابهای کودک و نوجوان
بیش از ۱۰۰ عنوان کتاب و اینفوگرافی به زبانهای مختلف درباره شهدای نیروی هوایی تولید شده بود.
یکی دیگر از پروژههای مرکز، تدوین اطلس جامع شهدای نیروی هوایی با عنوان “مردان آسمان” بود که گردآوری، تدوین و نهاییسازی آن بیش از دو سال زمان برده بود.
توجه به مخاطبان کودک و نوجوان نیز در برنامههای این مرکز قرار داشت. مجموعه کتاب “من میخواهم خلبان شوم” در همین چارچوب تدوین شد و در کنار آن، از تولید ۱۲۰ اثر دیگر در این حوزه خبر داده شده بود.
کتابهای دیجیتال، صوتی و نمایشنامه رادیویی
تغییر شیوه مطالعه و گسترش کتابهای دیجیتال و صوتی، بخش دیگری از فعالیتهای مرکز مطالعات را شکل داده بود.
به گفته خادمدقیق، ۸۷ عنوان از کتابهای منتشرشده به کتاب دیجیتال تبدیل شده و حدود ۳۰ عنوان کتاب صوتی نیز تولید شده بود.
مرکز مطالعات همچنین فعالیت در حوزه نمایشنامههای رادیویی را آغاز کرده بود. نخستین اثر با عنوان “مثل رعد”، درباره درگیری هوایی و انهدام یک فروند میراژ بعثی توسط یک فروند اف-۱۴ نهاجا به خلبانی سروان والی اویسی و ستوان دوم عزیز نصیرزاده در سال ۱۳۶۷ و در نزدیکی جزیره فارسی تدوین و آماده ارائه شده بود.
ثبت تاریخ شفاهی پیشکسوتان نهاجا
تاریخ شفاهی نیز جایگاه ویژهای در فعالیتهای مرکز مطالعات راهبردی نیروی هوایی داشته است.
خادمدقیق سابقه این فعالیت را حدود ۱۰ تا ۱۲ سال عنوان کرده و از امیر سرتیپ دوم خلبان حسین چیتفروش و امیر سرتیپ دوم خلبان نیکبخش حبیبی، رؤسای پیشین دفتر مطالعات نهاجا، یاد کرده است.
مصاحبهها و روایتهای ثبتشده در مرکز اسناد نگهداری میشوند و از آنها در تدوین کتابها و ساخت مستندها استفاده شده است. همچنین انتشار بخشی از این تاریخ شفاهی برای استفاده عمومی در برنامه مرکز قرار داشت.
پژوهش برای آینده قدرت هوایی
فعالیت مرکز مطالعات تنها به ثبت گذشته محدود نبود. آیندهنگری، آیندهپژوهی و آیندهنگاری نیز در برنامههای این مجموعه قرار داشت.
در همین مسیر، “اندیشکده ولایت و دبیرخانه گام دوم انقلاب” و “دفتر معماری و آیندهپژوهی” تأسیس شده و مطالعات مربوط به معماری قدرت هوایی آینده در افقهای ۱۴۰۴ و ۱۴۱۴ در دستور کار قرار گرفته بود.
توجه به حوزههایی چون جنگال، سایبر، نانو و جنگهای شناختی، تبدیل دانش ضمنی نیرو به دانش صریح و تدوین آییننامهها و رهنامههای رزمی مورد نیاز نهاجا نیز از دیگر محورهای فعالیت مرکز مطالعات عنوان شده است.
این مجموعه فعالیتها، از گردآوری اسناد و ثبت تاریخ شفاهی تا انتشار کتاب، ایجاد یادمانها، توسعه موزه هوانوردی و ترجمه زندگینامه شهدای شاخص، بخشی از برنامههایی است که مرکز مطالعات راهبردی نیروی هوایی ارتش برای حفظ و نشر تاریخ و میراث نهاجا دنبال کرده است.
