خلاقیتهایی که ماندگار شد؛ از تحول پدافند تا خودکفایی در نیروی هوایی
ارائه طرحهای نو و مبتکرانه، یکی از ویژگیهای برجسته دوران خدمت شهید سرلشکر منصور ستاری بود. فعالیتهای او در حوزه پدافند هوایی، طرح و برنامه، آموزش، تعمیر و نگهداری، خودکفایی و توسعه ظرفیتهای نیروی هوایی، مجموعهای از اقدامات را شکل داد که بخشی از آنها در دوران جنگ و بخشی دیگر در سالهای پس از آن به اجرا درآمد.
شهید ستاری در سال ۱۳۶۲ به سمت معاون عملیات فرماندهی پدافند هوایی نیروی هوایی ارتش منصوب شد. طرحها و روشهای پیشنهادی او در این دوره، منطقی، کاربردی و مؤثر بود و در سال ۱۳۶۴ به عنوان معاون طرح و برنامه نهاجا برگزیده شد. سرانجام در بهمنماه ۱۳۶۵، در درجه سرهنگی به فرماندهی نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران رسید و تا زمان شهادت در این مسئولیت باقی ماند.
از طرحهای پدافندی تا فرماندهی نیروی هوایی
شهید ستاری در سالهای جنگ، طرحها و ابتکارهای متعددی را در تجهیز و بهکارگیری سامانههای راداری و پدافندی اجرا کرد؛ اقداماتی که توان نیروی هوایی را در مقابله با هواپیماهای متجاوز دشمن افزایش داد.
امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای نیز در سخنانی درباره فعالیتهای شهید ستاری در زمینه طراحیهای علمی ـ نظامی گفتهاند:
“ساخت وسایل زمینی رادارها و وسایل هدایتشونده زمینی و بهکارگیری بسیار دشوار و پیچیده آنها جزو افتخارات نیروی هوایی است، که شهید ستاری قبل از آنکه فرمانده نیروی هوایی شود، یکی از قهرمانهای این میدان بود. او و بسیاری دیگر که امروز در بین شما هستند و من آنها را میشناسم، از همان زمان و بعد از آن زمان، در داخل جبههها لحظه به لحظه مشغول تحرک و فعالیت جانکاه اما شیرین برای یک انسان متعهد بودند.”
چهار محور در مدیریت شهید ستاری
رویکرد مدیریتی شهید ستاری بر چند محور استوار بود؛ طرح و برنامه صحیح از آغاز فرماندهی همراه با آیندهنگری، سازماندهی نیروی انسانی متعهد، کارآمد، مستعد، مبتکر، خوداتکا و خودباور، تأمین تجهیزات با بهرهگیری حداکثری از منابع موجود داخلی و تکیه بر اهداف خودکفایی و همچنین اعمال مدیریتی پویا و متکی بر روابط انسانی.
این نگاه در مجموعهای از اقدامات آموزشی، فنی، صنعتی و پدافندی نیروی هوایی نمود پیدا کرد.
تأسیس دانشکده پرواز
یکی از اقدامات مهم این دوره، تأسیس دانشکده پرواز بود؛ مرکزی که ایجاد آن از آرزوهای دیرینه کارکنان نیروی هوایی به شمار میرفت.
نخستین گروه دانشجویان خلبانی در مهرماه ۱۳۶۷ وارد این دانشکده شدند.
در کنار آن، دانشگاه هوافضا با هشت گرایش تحصیلی و بر اساس برنامههای آموزشی دورههای کارشناسی و مصوبات وزارت فرهنگ و آموزش عالی تأسیس شد.
تأسیس دانشکده پرستاری و راهاندازی مرکز تحقیقات و آموزش پزشکی پاتولوژی نیروی هوایی نیز از دیگر اقدامات آموزشی این دوره بود.
آموزش؛ از نیروهای میانی تا دانشجویان خلبانی
توجه به آموزش حین خدمت و ارتقای دانش کارکنان رده میانی، بخش دیگری از برنامهها بود.
در همین مسیر، هنرستان کار و دانش فنی و حرفهای در مرکز آموزشهای هوایی ایجاد شد تا افرادی که حداکثر در شانزدهسالگی به استخدام نهاجا درآمده بودند، بتوانند مانند دانشآموزان دبیرستانی تحصیل کنند و دیپلم رسمی کشور را دریافت کنند.
در حوزه آموزش پروازی نیز مؤسسات فنی و صنعتی پیشرفتهای ایجاد شد و با کمک مهندسان و متخصصان نهاجا، هواپیمای “پرستو” برای آموزش مقدماتی دانشجویان خلبانی ساخته شد؛ هواپیمایی که از نظر امکانات عملیاتی تقریباً مشابه هواپیمای بونانزای ساخت آمریکا بود.
از شبکه دیدهبانی تا طرح اوج و پتا
توسعه توان پدافندی نیز بخش دیگری از اقدامات این دوره بود. شبکه دیدهبانی بصری برای تقویت سیستم پدافندی کشور ایجاد شد و در کنار آن، ایجاد موانع هوایی بر فراز درهها، گذرگاهها و ارتفاعات مورد توجه قرار گرفت.
تأسیسات و امکانات جدید تعمیر و نگهداری تجهیزات نیز راهاندازی شد.
اجرای طرحهایی مانند “اوج” و راهاندازی مرکز پژوهش، تحقیقات و آموزش “پتا” از دیگر اقدامات بود که توان نگهداری نیرو را تقویت کرد و ظرفیت آن را به چندین برابر قدرت قبلی رساند.
حفاظت از نفتکشها و منابع حیاتی کشور
در سالهای جنگ، فروش نفت برای کشور اهمیت ویژهای داشت و منبع تأمین اعتبار ارزی و ریالی برای امور جاری و نیازمندیهای جنگ تحمیلی بود.
دشمن بعثی و حامیانش، از جمله آمریکا، تلاش میکردند با انهدام کشتیهای تجاری و نفتکشها، در روند تجارت بینالمللی ایران اختلال ایجاد کنند.
شهید ستاری با آگاهی از این شرایط، ایجاد شبکههای بههمپیوسته پدافندی و گشت مستمر هواپیماها را دنبال کرد. اسکورت و دفاع نیروی هوایی از این منابع حیاتی نیز در همین چارچوب انجام میشد.
حفاظت از مجتمع پتروشیمی بندر امام و میدان گازی کنگان نیز از جمله مأموریتهایی بود که کارکنان پروازی و پدافندی نیروی هوایی در دوران فرماندهی شهید ستاری انجام دادند.
از خودروی شمس تا هواپیمایی ساها
فعالیتهای این دوره تنها به حوزههای مستقیم نظامی و پدافندی محدود نبود. طراحی و ساخت خودروی “شمس” یکی دیگر از طرحهایی بود که در نیروی هوایی دنبال شد.
ایجاد خطوط هوایی “ساها”، سازمان هواپیمایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، شرکت در طرحهای دولتی در حوزه امور مهندسی و تأسیساتی و افزایش کارایی و استخراج از معادن تحت پوشش، از جمله معدن نمک سمنان برای تأمین نیازهای صنایع نفتی و پتروشیمی کشور، از دیگر اقدامات ذکرشده در این دوره است.
دریافت سفارش برای تأمین نیازهای دولتی، نظامی و خصوصی نیز در همین مجموعه فعالیتها قرار داشت.
خودکفایی؛ راهی برای عبور از محدودیتها
شهید ستاری خودکفایی هرچه بیشتر نیروی هوایی را راهی برای کاهش اثر محدودیتهای اعتباری و مواجهه با شرایط پس از جنگ میدانست.
این مسیر از یک سو مانع خروج بخشی از اعتبارات نیروی هوایی میشد و از سوی دیگر، ظرفیت تولیدی و خدماتی را افزایش میداد. درآمدهای حاصل از این فعالیتها نیز تحت نظارت و کنترل قرار میگرفت تا به عنوان پشتوانهای برای اجرای برنامههای سازندگی مورد استفاده قرار گیرد.
شهید ستاری با کمک فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی، طرحهای بلندمدتی را نیز طراحی کرد که اجرای آنها به تدریج ادامه یافت.
یکی از این طرحها، هواپیمای جنگی “آذرخش” بود که پس از شهادت شهید ستاری و در سال ۱۳۷۶، با حضور امام شهید آیتالله سیدعلی خامنهای به پرواز درآمد.
مجموعه این اقدامات، از طراحیهای پدافندی و توسعه شبکه دیدهبانی تا ایجاد مراکز آموزشی، گسترش تعمیر و نگهداری، اجرای طرحهای پژوهشی و صنعتی و حرکت به سوی خودکفایی، بخشی از طرحها و ابتکارهایی است که در دوران مسئولیت شهید منصور ستاری در نیروی هوایی شکل گرفت و به اجرا درآمد.
شهید سرلشکر منصور ستاری در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳، بر اثر سانحه هوایی در نزدیکی فرودگاه اصفهان به شهادت رسید.
