سایه “انتقام” بر سر دشمن؛ نخستین پاسخ نیروی هوایی به حمله عراق
ظهر ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، عراق با دهها فروند هواپیما به ۱۰ فرودگاه و پایگاه هوایی ایران حمله کرد؛ حملهای که آغاز جنگ تحمیلی بود و طراحان آن تصور میکردند نیروی هوایی ایران توان پاسخ سریع نخواهد داشت. اما تنها چند ساعت بعد، جنگندههای ایرانی به پرواز درآمدند و عملیات “انتقام” را علیه اهداف نظامی در خاک عراق اجرا کردند؛ عملیاتی که شهید سرلشکر خلبان علیرضا یاسینی نیز یکی از خلبانان آن بود.
برخلاف تصور رایجی که عملیات “کمان ۹۹” در اول مهرماه ۱۳۵۹ را نخستین واکنش نیروی هوایی ایران به حمله عراق میداند، عملیات “انتقام” در همان عصر ۳۱ شهریور و تنها چند ساعت پس از آغاز حملات دشمن طراحی و اجرا شد.
از صدای انفجار تا طراحی یک پاسخ فوری
حدود ساعت دو بعدازظهر ۳۱ شهریور، پایگاه ششم شکاری بوشهر لحظات آرامی را سپری میکرد که ناگهان صدای چند انفجار از نقاط مختلف شنیده شد.
امیر خلبان مسعود اقدام، از شاهدان آن روز، روایت میکند:
“آن روز کسی نمیدانست چه خبر شده است. نتوانستم طاقت بیاورم و خودم را به گردان پروازی رساندم. شهیدان یاسینی و دژپسند را دیدم که همراه چند خلبان دیگر کف یک اتاق نشستهاند و نقشه عملیات را بررسی میکنند. یاسینی به من گفت عراقیها ناجوانمردانه به ما حمله کردهاند و حالا میخواهیم جوابشان را بدهیم.”
حمله عراق از ظهر همان روز با دهها فروند هواپیما علیه ۱۰ فرودگاه و پایگاه هوایی ایران آغاز شده بود.
بر اساس آنچه وفیق سامرایی، از افسران ارشد اطلاعاتی ارتش بعث، در کتاب “ویرانی دروازه شرقی” نوشته است، صدام پس از به پرواز درآمدن جنگندههایش گفته بود:
“تا نیم ساعت دیگر کمر ایران خواهد شکست!”
اما تنها چند ساعت بعد، نیروی هوایی ایران آماده پاسخ شد.
هدف؛ پایگاه شعیبیه عراق
خلبانان زمان زیادی برای آمادهسازی عملیات نداشتند. مسعود اقدام درباره آن ساعات میگوید:
“حدود نیم ساعت روی نقشه و برنامه پروازی کار کردیم تا اینکه برنامه آماده شد. هدف پایگاه شعیبیه عراق بود که یک دسته چهار فروندی با هشت خلبان برای انجام این عملیات در نظر گرفته شد.”
بر اساس روایت این عملیات، سرتیپ آذر فرمانده دسته پرواز بود و شهید سرلشکر خلبان داوود اکرادی در کابین عقب او حضور داشت. شهید دژپسند به همراه شهید سرلشکر خلبان حسین خلعتبری، شهید سرلشکر خلبان علیرضا یاسینی به همراه سرتیپ خلبان مسعود اقدام و خلبان فعلیزاده به همراه شهید خلبان حسن طالبمهر، دیگر اعضای این دسته چهارفروندی بودند.
این خلبانان در قالب گروه “البرز” مأمور حمله به اهداف نظامی دشمن شدند.
عملیات انتقام با دو گروه انجام گرفت. گروه دوم باید از پایگاه سوم شکاری همدان وارد عملیات میشد، اما خلبانان پایگاه بوشهر، که علیرضا یاسینی نیز در میان آنان بود، نخستین گروهی بودند که حمله را آغاز کردند.
“فکرش را نمیکردند با این سرعت پاسخ بدهیم“
مسعود اقدام که در آن عملیات در کابین عقب جنگنده شهید یاسینی حضور داشت، لحظات نزدیک شدن به اهداف در خاک عراق را چنین روایت کرده است:
“به طرف پایگاه شعیبیه میتاختیم که پایگاه فاو و امالقصر عراق نیز جلو چشمانمان خودنمایی کرد. هیچ پدافندی کار نمیکرد.”
در همین هنگام یاسینی با تعجب گفت:
“آقا مسعود، مثل اینکه عراقیها خواباند!”
اقدام پاسخ داد:
“نه آقا رضا، خواب نیستند، خیالشان آسوده است؛ زیرا فکرش را نمیکردند ما بتوانیم با این سرعت به حمله آنها پاسخ بدهیم.”
عملیات “انتقام” عصر ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ با حمله به اهداف نظامی در داخل خاک عراق انجام شد.
عراق با الگوبرداری از حمله هوایی غافلگیرکننده اسرائیل در جنگ ششروزه سال ۱۹۶۷، در پی آن بود که توان نیروی هوایی ایران را در همان آغاز جنگ از میان ببرد، اما پاسخ سریع خلبانان ایرانی در عملیات انتقام، محاسبات اولیه دشمن را برهم زد.
شهید سرلشکر خلبان علیرضا یاسینی، از همرزمان شهید منصور ستاری، در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳ همراه با شهید ستاری و جمعی دیگر از فرماندهان بلندپایه نیروی هوایی ارتش در سانحه هوایی به شهادت رسید.
