رسم قاسم؛ شهامت و کرامت
شهید سپهبد حاج قاسم سلیمانی را نمیتوان تنها در میدان نبرد شناخت. بخشی از ماندگاری او در شیوه مواجههاش با انسانها، در شهامت تصمیمگیری، احترام به خانواده شهدا، اعتماد به نیروها و اعتقاد به کار جمعی معنا پیدا میکند؛ ویژگیهایی که پرویز کرمی در یادداشتی با عنوان “رسم قاسم؛ شهامت و کرامت” از آنها بهعنوان درسهایی فراتر از میدان نظامی یاد کرده است.
شهامتی که راه را از میان بنبستها باز میکرد
در این روایت، یکی از مهمترین ویژگیهای شهید سلیمانی، پیوند میان خلاقیت و شجاعت است.
شجاعت او تنها در حضور در میدان نبرد معنا نداشت؛ در تصمیم گرفتن و یافتن راههایی تازه برای عبور از دشواریها نیز خود را نشان میداد. به تعبیر نویسنده، حاج قاسم فرماندهای خلاق بود که شهامت، امکان بروز این خلاقیت را برای او فراهم میکرد.
این نگاه، شهامت را از یک ویژگی فردی فراتر میبرد. شهامت زمانی به نتیجه میرسد که فرد بتواند در شرایط دشوار تصمیم بگیرد، از بنبست عبور کند و مسئولیت نتیجه تصمیم خود را نیز بپذیرد.
کرامت؛ روی دیگر فرماندهی
در کنار شهامت، کرامت دومین ویژگی برجستهای است که در این یادداشت مورد توجه قرار گرفته است.
پرویز کرمی براساس تجربه شخصی خود از رفتار شهید سلیمانی، به احترام ویژه او نسبت به خانواده شهدا اشاره میکند. ارتباط مستمر با این خانوادهها و تلاش برای خدمت به آنان، بخشی از رفتاری بود که نویسنده از نزدیک مشاهده کرده بود.
در این روایت، توجه به خانواده شهدا اقدامی تشریفاتی نبود؛ آنان بخشی از سرمایه اجتماعی و معنوی کشور تلقی میشدند و احترام به آنان امتداد همان ارزشی بود که برای ایثار و فداکاری قائل بود.
از همین رو، نویسنده “شهامت و کرامت” را دو بال شخصیت شهید سلیمانی میداند: شهامت در مواجهه با بحران و کرامت در مواجهه با انسانها.
اقتدار تنها در میدان نظامی ساخته نمیشود
یکی از محورهای متفاوت این یادداشت، پیوند دادن تجربه شهید سلیمانی با مفهوم اقتدار علمی و فناوری است.
در متن تأکید میشود که اقتدار کشورها تنها به توان نظامی یا دیپلماسی محدود نیست و توان علمی و فناوری نیز بخشی از قدرت ملی را شکل میدهد.
از این منظر، توسعه فناوریهای پیشرفته، حمایت از پژوهشگران و نخبگان و حتی میدان دادن به استارتاپها و کسبوکارهای کوچک، اجزای متفاوت یک مسیر مشترک هستند: افزایش توان کشور برای حل مسائل خود و کاهش وابستگی.
نویسنده این نگاه را با یکی از ویژگیهای رفتاری شهید سلیمانی پیوند میدهد؛ همانگونه که او برای نیروهای مختلف مجموعه خود اهمیت قائل بود، در زیستبوم علم و فناوری نیز ایدههای کوچک و مجموعههای نوپا نباید به دلیل اندازه امروز آنها نادیده گرفته شوند.
میدان دادن به ایدههای کوچک
یکی از نکات قابل توجه این یادداشت، تأکید بر اهمیت نیروها و ایدههایی است که ممکن است در آغاز چندان بزرگ به نظر نرسند.
یک ایده کوچک، یک گروه جوان یا یک کسبوکار نوپا ممکن است در نقطه آغاز ظرفیت محدودی داشته باشد، اما فراهم کردن امکان رشد برای چنین ظرفیتهایی میتواند در آینده به ایجاد توان بزرگتری منجر شود.
در این نگاه، حمایت از نوآوری فقط حمایت از پروژههای بزرگ و تثبیتشده نیست. بخشی از وظیفه یک زیستبوم پویا، شناسایی ظرفیتهایی است که هنوز فرصت تبدیل شدن به توان واقعی را پیدا نکردهاند.
کار گروهی؛ یکی دیگر از درسهای حاج قاسم
در بخش دیگری از یادداشت، بر روحیه مشورت و پرهیز شهید سلیمانی از تکروی تأکید شده است.
براساس روایت نویسنده، اطرافیان حاج قاسم او را فردی اهل مشورت و هماندیشی میدانستند.
این ویژگی در متن به حوزه توسعه علمی و اقتصاد دانشبنیان تعمیم داده شده است؛ حوزهای که موفقیت در آن نیز حاصل فعالیت یک فرد، یک سازمان یا یک بخش بهتنهایی نیست.
دانشگاه، صنعت، پژوهشگران، فناوران، سرمایهگذاران و نهادهای مختلف زمانی میتوانند ظرفیتهای پراکنده را به نتیجه تبدیل کنند که امکان همکاری میان آنها وجود داشته باشد.
از این منظر، کار گروهی تنها یک توصیه مدیریتی نیست؛ شرط تبدیل تواناییهای جداگانه به یک ظرفیت جمعی است.
شهامت برای آغاز کردن، کرامت در همراهی با دیگران
“رسم قاسم” در این یادداشت بیش از آنکه مجموعهای از خاطرات درباره شهید سلیمانی باشد، تلاشی برای استخراج یک الگوی رفتاری از زندگی اوست.
شهامت برای ورود به میدانهای دشوار.
کرامت در برخورد با انسانها.
میدان دادن به ظرفیتهایی که ممکن است هنوز دیده نشده باشند.
و باور به اینکه کارهای بزرگ، بیش از آنکه محصول حرکتهای فردی باشند، حاصل هماندیشی و همراه کردن تواناییهای مختلفاند.
این ویژگیها تنها به یک میدان یا یک دوره تاریخی محدود نمیشوند. در مدیریت، پژوهش، صنعت، فناوری و فعالیتهای اجتماعی نیز همان پرسش باقی است: آیا در لحظه دشوار، شهامت تصمیم گرفتن داریم و در مسیر رسیدن به هدف، کرامت انسانهایی را که همراه ما هستند حفظ میکنیم؟
شاید همین ترکیب، روشنترین معنای “رسم قاسم” باشد؛ شهامت برای ایستادن و ساختن، و کرامت در همراهی با مردمی که برای آنان ایستادهایم.
