چه شد که اشک ریختند؛ ابتکار شهید ستاری در حفظ یک سایت موشکی هاگ
در روزهای عملیات بیتالمقدس، از کار افتادن سامانه خنککننده یکی از سایتهای موشکی هاگ میتوانست پوشش پدافندی نیروهای مستقر در منطقه را با اختلال جدی روبهرو کند؛ اما ابتکار شهید منصور ستاری راهی برای ادامه فعالیت سایت فراهم کرد.
سرهنگ نعمتالله شصتی کریمی، از همرزمان شهید ستاری، در خاطرهای از اردیبهشتماه ۱۳۶۱، ماجرای این اتفاق را روایت کرده است؛ زمانی که یک آتشبار کامل موشک هاگ در ۲۳ کیلومتری آبادان و در محور ماهشهر – آبادان مستقر شده بود.
پدافند هوایی در روزهای عملیات بیتالمقدس
با آغاز عملیات بیتالمقدس، سایت موشکی هاگ مستقر در منطقه برای ایجاد پوشش دفاعی نیروها و یگانهای حاضر در عملیات مورد استفاده قرار گرفت.
به روایت سرهنگ شصتی کریمی، حدود ساعت ۱۰ صبح و در شرایطی که عملیات ادامه داشت، ناگهان سامانه خنککننده اتاق کنترل موشک از کار افتاد.
متخصصان برای راهاندازی مجدد آن تلاش کردند، اما موفق نشدند.
مشکل جدی بود. تجهیزات داخل اتاق کنترل هنگام فعالیت حرارت زیادی تولید میکردند و بدون سامانه خنککننده، روشن ماندن طولانیمدت آنها میتوانست به دستگاهها آسیب برساند.
در چنین شرایطی، عملاً امکان استفاده معمول از سایت وجود نداشت.
ستاری خود را به سایت رساند
پس از اطلاع از وضعیت پیشآمده، شهید منصور ستاری خود را به محل سایت رساند.
نخستین پرسش او از کارکنان این بود:
حداکثر چه مدت میتوانید اتاق کنترل موشک را به صورت فعال نگه دارید؟
پاسخ نیروهای فنی روشن بود:
حداکثر پنج تا شش دقیقه.
بیش از این زمان، حرارت تولیدشده توسط تجهیزات میتوانست باعث آسیبدیدن یا سوختن دستگاهها شود.
بنابراین مسئله فقط تعمیر یک سامانه خنککننده نبود. تا زمانی که مشکل فنی برطرف نشده بود، باید راهی پیدا میشد که تجهیزات اتاق کنترل فقط در لحظاتی که واقعاً به آنها نیاز بود روشن شوند.
راهحلی در فاصله ۸۰ تا ۹۰ متری اتاق کنترل
شهید ستاری پس از بررسی شرایط به سمت آنتن رادار رفت.
براساس روایت شصتی کریمی، روی این بخش از تجهیزات، اسکوپ یا صفحه نمایش راداری قرار داشت که متخصص تعمیر دستگاه از آن استفاده میکرد.
ستاری پشت همین اسکوپ قرار گرفت.
فاصله او تا اتاق کنترل موشک حدود ۸۰ تا ۹۰ متر بود.
راهحل این بود که اتاق کنترل به صورت مداوم روشن نماند.
ستاری از طریق اسکوپ، وضعیت آسمان را زیر نظر میگرفت و به محض مشاهده هواپیما، موضوع را به فردی که در کنارش حضور داشت اطلاع میداد. پیام به کارکنان اتاق کنترل منتقل میشد و آنان بلافاصله تجهیزات را برای مدت کوتاهی روشن میکردند.
به این ترتیب، سامانه فقط در زمانی فعال میشد که هدفی برای درگیری وجود داشت.
هواپیما در کنترل قرار میگرفت، عملیات درگیری انجام میشد و سپس تجهیزات دوباره خاموش میشدند تا از افزایش بیش از حد دما و آسیب به آنها جلوگیری شود.
سه هواپیما تا ساعت ۱۱ و ۲۰ دقیقه
براساس روایت سرهنگ شصتی کریمی، این روش از ساعت ۱۰ صبح تا حدود ساعت ۱۱ و ۲۰ دقیقه ادامه پیدا کرد.
او میگوید در این مدت، سه فروند هواپیمای عراقی که قصد حمله به یگانهای مستقر در منطقه را داشتند، هدف قرار گرفتند و منهدم شدند.
در شرایطی که خرابی سامانه خنککننده میتوانست سایت موشکی را از مدار عملیات خارج کند، تغییر شیوه بهرهبرداری از تجهیزات امکان داد سایت همچنان در دفاع از منطقه نقش داشته باشد.
اشک شوق رزمندگان
بخشی که عنوان این خاطره از آن گرفته شده، پس از سرنگونی هواپیماهای مهاجم رخ داد.
تعدادی از رزمندگان مستقر در منطقه، صحنه سرنگونی هواپیماهای دشمن را مشاهده کرده بودند.
به روایت شصتی کریمی، آنان تکبیرگویان وارد سایت شدند و در حالی که اشک شوق میریختند، کارکنان سایت موشکی را در آغوش گرفتند و به آنها تبریک گفتند.
شهید ستاری نیز به رزمندگان اطمینان میداد و میگفت:
شما از بابت هواپیماها خیالتان راحت باشد؛ ما حسابشان را میرسیم.
وقتی خرابی تجهیزات به توقف مأموریت منجر نشد
آنچه در این خاطره اهمیت دارد، تنها نتیجه درگیری نیست.
در میانه یک عملیات، یکی از اجزای حیاتی سایت موشکی از کار افتاده بود. امکان تعمیر فوری آن نیز وجود نداشت و روشن نگه داشتن تجهیزات اتاق کنترل برای بیش از چند دقیقه، خطر آسیب جدی به دستگاهها را به همراه داشت.
در چنین وضعیتی، شهید ستاری تلاش کرد به جای متوقف کردن مأموریت، شیوه استفاده از تجهیزات موجود را تغییر دهد.
استفاده از اسکوپ رادار برای تشخیص زمان نزدیکشدن هواپیما، انتقال سریع اطلاعات به اتاق کنترل و روشن کردن تجهیزات فقط در زمان مورد نیاز، راهکاری بود که امکان ادامه فعالیت سایت را در همان شرایط فراهم کرد.
این خاطره یکی از نمونههای باقیمانده از ابتکار عملیاتی شهید منصور ستاری در پدافند هوایی دوران دفاع مقدس است؛ ابتکاری که در شرایط محدودیت تجهیزات و در میانه عملیات، برای حفظ توان دفاعی نیروهای مستقر در منطقه به کار گرفته شد.
شهید سرلشکر منصور ستاری، فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، ۱۵ دیماه ۱۳۷۳ همراه با تعدادی از فرماندهان، افسران نیروی هوایی و همرزمانش در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان به شهادت رسید.
