تیزر “منصور”؛ پیشدرآمدی برای روایت یک قهرمان
در آستانه اکران عمومی فیلم سینمایی “منصور” در آبان ۱۴۰۰، تیزر رسمی این اثر رونمایی شد؛ فیلمی که به جای روایت تمام زندگی شهید سرلشکر منصور ستاری، به یکی از مهمترین مقاطع فرماندهی او میپردازد؛ سالهایی که نیروی هوایی در میانه جنگ، تحریم و محدودیت تأمین تجهیزات، به دنبال راهی برای حفظ توان رزمی و حرکت به سوی خودکفایی بود.
“منصور” به نویسندگی و کارگردانی سیاوش سرمدی ساخته شد و از چهارشنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۰ به اکران عمومی درآمد. محسن قصابیان نقش شهید منصور ستاری را ایفا کرد و لیندا کیانی، حمیدرضا نعیمی، علیرضا زمانینسب، سیدجواد هاشمی، مهدی کوشکی و قاسم زارع از دیگر بازیگران آن بودند.
داستان فرماندهای که به ساختن فکر میکرد
موضوعی که “منصور” را از بسیاری از آثار سینمایی دفاع مقدس متمایز میکند، زاویه ورود آن به جنگ است.
در این فیلم، جنگ فقط در خط مقدم اتفاق نمیافتد.
بخشی از نبرد در آشیانهها، کارگاهها، مراکز تعمیر و نگهداری و اتاقهای تصمیمگیری نیروی هوایی جریان دارد؛ جایی که متخصصان باید تجهیزات موجود را عملیاتی نگه دارند و همزمان برای جایگزینی قطعات و سامانههایی که دیگر از خارج تأمین نمیشوند، راهحل پیدا کنند.
شهید ستاری در مرکز چنین شرایطی قرار دارد.
فرماندهای که مسئله را تنها در “تأمین هواپیما” نمیبیند؛ بلکه به دنبال ایجاد تواناییای است که کشور را از وابستگی به تأمینکننده خارجی دور کند.
تیزری برای معرفی جهان “منصور“
تیزر فیلم با هدف معرفی همین فضای داستانی ساخته شد.
براساس سند آرشیوی، ساخت تیزر “منصور” را امید میرزایی برعهده داشت.
رونمایی از آن در روزهای منتهی به اکران، بخشی از معرفی عمومی فیلمی بود که میخواست مخاطب را با چهرهای کمتر روایتشده از شهید ستاری آشنا کند؛ نه فقط ستاری در لباس فرمانده نیروی هوایی، بلکه فرماندهای درگیر با مسئله فناوری، تولید، تعمیرات، مدیریت نیروی انسانی و تصمیمهایی که آینده توان هوایی کشور را تحت تأثیر قرار میداد.
قهرمان “منصور” با دو جبهه روبهروست
یکی از ویژگیهای داستان “منصور” این است که قهرمان آن تنها با دشمن خارجی نمیجنگد.
در یک سوی ماجرا، جنگ و نیاز فوری نیروی هوایی به تجهیزات قرار دارد و در سوی دیگر، تحریم، کمبود قطعات، محدودیت بودجه، مشکلات ساختاری و تردید نسبت به امکان ساخت تجهیزات پیچیده در داخل کشور.
به همین دلیل، مسئله اصلی فیلم به تدریج از “چگونه تجهیزات مورد نیاز را تهیه کنیم؟” به پرسشی مهمتر میرسد:
آیا میتوانیم خودمان بسازیم؟
این همان پرسشی است که بخش مهمی از زندگی حرفهای منصور ستاری نیز حول آن شکل گرفته بود.
محسن قصابیان در نقش منصور
محسن قصابیان برای ایفای نقش شهید ستاری انتخاب شد؛ نقشی که بعدها به یکی از شناختهشدهترین نقشهای کارنامه او تبدیل شد. قصابیان همچنان در سال ۱۴۰۵ فعال است و در پروژههای تازه سینمایی و تلویزیونی حضور دارد. (تسنیم)
تصویر منتشرشده همراه خبر رونمایی تیزر نیز همان هویت بصری اصلی فیلم را نشان میدهد: چهره قصابیان در نقش منصور ستاری، لباس و کلاه نیروی هوایی و هواپیمایی که در آسمان اوج گرفته است.
این تصویر به شکلی فشرده همان سه عنصر اصلی داستان را کنار یکدیگر قرار میدهد: منصور، نیروی هوایی و پرواز.
از واقعیت تاریخی تا روایت سینمایی
“منصور” یک مستند تاریخی نیست و طبیعتاً بخشی از وقایع برای تبدیل شدن به روایت سینمایی بازآفرینی شدهاند.
با این حال، هسته اصلی داستان از یک واقعیت تاریخی میآید: نیروی هوایی ایران در سالهای جنگ با محدودیت شدید در پشتیبانی خارجی روبهرو بود و شهید ستاری از فرماندهانی بود که بر توسعه تعمیرات داخلی، جهاد خودکفایی، ساخت قطعات و حرکت به سمت توان طراحی و تولید تأکید داشت.
فیلم نیز بر همین دوره تمرکز کرده است؛ دورهای که در معرفی اولیه “منصور”، با تلاش برای طراحی و تولید جنگنده ایرانی پیوند خورده بود.
به همین دلیل، آنچه مخاطب در فیلم میبیند باید در دو سطح خوانده شود: یک روایت سینمایی با الزامات دراماتیک خود و در پس آن، واقعیتی تاریخی درباره تلاش برای کاهش وابستگی نیروی هوایی.
“منصور”؛ پروژهای که از دل پژوهش بیرون آمد
فیلم “منصور” نیز برخلاف بسیاری از پروژههای سینمایی، از ابتدا با ایده ساخت یک فیلم داستانی آغاز نشده بود.
پژوهش درباره زندگی شهید ستاری، گردآوری اسناد، خاطرات و تصاویر و گفتوگو با همرزمان او، ابتدا زمینه شکلگیری ایده مستندی درباره پروژه “اوج ۱۱۰” را فراهم کرد.
در ادامه، ظرفیت داستانی این مقطع از زندگی ستاری سبب شد پروژه از مستند به فیلم سینمایی تغییر شکل دهد و سرانجام با نام “منصور” ساخته شود.
از این منظر، تیزری که در آبان ۱۴۰۰ رونمایی شد، در واقع نخستین مواجهه بسیاری از مخاطبان عمومی با نتیجه سالها پژوهش درباره بخشی از زندگی این فرمانده بود.
یاد جلیل شعبانی؛ تهیهکننده “منصور“
“منصور” محصول سازمان هنری رسانهای اوج و استودیو بادبان بود و فیلمیران پخش آن را برعهده داشت. تهیهکنندگی فیلم را مرحوم جلیل شعبانی برعهده داشت.
جلیل شعبانی که تهیهکنندگی آثاری چون “منصور”، “قسم” و “سرهنگ ثریا” را در کارنامه داشت، ۱۲ مهر ۱۴۰۳ در ۵۷ سالگی درگذشت.
داستان یک قهرمان
تیزر “منصور” قرار بود مخاطب را به تماشای داستان فرماندهای دعوت کند که قهرمانی او الزاماً در یک نبرد مستقیم یا صحنهای پرهیجان تعریف نمیشود.
بخشی از قهرمانی منصور ستاری در نوع مواجهه او با محدودیتها بود.
وقتی قطعهای وجود نداشت، پرسش او این بود که آیا میتوان آن را ساخت؟
وقتی تجهیزاتی قابل تأمین نبود، آیا میتوان آن را بازسازی کرد؟
و وقتی ساخت هواپیما دور از دسترس به نظر میرسید، آیا میتوان قدم نخست را برداشت؟
از همین رو، عبارت “داستان یک قهرمان“ برای معرفی “منصور” معنایی فراتر از یک شعار تبلیغاتی پیدا میکند.
این فیلم درباره فرماندهای است که در دورهای دشوار، مسئله را فقط کمبود هواپیما و قطعه نمیدید؛ مسئله اصلی برای او، توانایی ساختن بود.
و تیزر “منصور” در آبان ۱۴۰۰، پیشدرآمد ورود همین روایت به پرده سینما شد.
