جنگ شهرها و ابتکارهای شهید ستاری؛ از رهگیری خاموش تا شبکه‌ای کردن رادارها
جنگ شهرها یکی از شیوه‌های رژیم بعث عراق برای تحت فشار قرار دادن مردم ایران در دوران دفاع مقدس بود. همزمان با عملیات‌های بزرگ رزمندگان ایرانی، عراق تلاش می‌کرد دامنه جنگ را به شهرها بکشاند و با حمله به مناطق غیرنظامی، روحیه مردم و رزمندگان را تضعیف کند.
در برابر این حملات، ابتکار و خلاقیت نیروهای پدافند هوایی و افرادی چون شهید سرلشکر منصور ستاری، بارها به کمک دفاع از آسمان کشور آمد؛ از طراحی شیوه‌های تازه رهگیری تا شبکه‌ای کردن رادارها و ایجاد دفاع متحرک در مناطق عملیاتی.
جنگی که به شهرها کشیده شد
نیروی هوایی عراق در طول جنگ تحمیلی چندین بار با کمک کشورهایی مانند شوروی و فرانسه بازسازی شد و به‌روزرسانی جنگنده‌های آن، امکان حمله به نقاط دورتر در عمق ایران را فراهم می‌کرد.
جنگ شهرها در پنج مرحله از سوی دشمن دنبال شد. با افزایش توان و برد عملیاتی جنگنده‌های عراقی، دامنه حملات نیز گسترده‌تر شد و شهرهایی چون تهران، اصفهان و اراک و حتی مناطق دریای عمان در معرض حملات هوایی قرار گرفتند.
نخستین مرحله جنگ شهرها در حوالی عملیات خیبر در زمستان سال ۱۳۶۲ شکل گرفت. یک سال بعد و همزمان با عملیات بدر، مرحله دیگری از این حملات آغاز شد و این روند با تحولات جبهه‌ها تا پایان جنگ ادامه پیدا کرد.
در شرایطی که ایران به دلیل تحریم‌ها با محدودیت تجهیزات و امکانات برای مقابله با هواپیماهای دشمن روبه‌رو بود، شهید منصور ستاری به عنوان یکی از نیروهای نخبه پدافند هوایی، طرح‌هایی را برای مقابله با این تهدیدها دنبال می‌کرد.
یک فانتوم در برابر ۲۰ هواپیمای عراقی
یکی از این طرح‌ها، شیوه‌ای برای “رهگیری خاموش” بود.
سرهنگ فرخی، از همرزمان شهید ستاری، درباره این ابتکار می‌گوید:
“یکی از طرح‌های نابی که تیمسار ستاری ارائه کرد در جنگ شهرها بود؛ یک طرح خاص و ناب، یک رهگیری خاموش، به گونه‌ای که یک فروند هواپیمای فانتوم خودی از پایگاه سوم همدان با بیست فروند هواپیمای عراقی درگیر شده و عملیات آنها را به هم زد و هواپیماهای عراقی مجبور به رهاسازی حدود پنجاه تن بمب در فضا شدند.”
در این عملیات، یک فروند فانتوم ایرانی توانست مأموریت گروهی از هواپیماهای عراقی را مختل کند و آنها را پیش از رسیدن به اهداف خود، وادار به رها کردن بمب‌هایشان کند.
شبکه‌ای کردن رادارهای کشور
شبکه‌ای کردن رادارهای کشور نیز یکی دیگر از طرح‌هایی بود که در دوران جنگ با نقش شهید ستاری دنبال شد؛ اقدامی که در رصد جنگنده‌های دشمن و عملکرد پدافند هوایی اثرگذار بود.
سورنا ستاری، فرزند شهید منصور ستاری، درباره این طرح گفته است:
“شبکه‌ای کردن رادارهای کشور در زمان جنگ میلیاردها دلار خرج داشت، اما با خلاقیت‌ها و ابتکارات شهید ستاری، این کار مهم با صد میلیون دلار انجام شد که در شرایط جنگ و مشکلات اقتصادی و تحریم‌ها، کار بسیار بزرگ و تأثیرگذاری بود.”
این اقدام امکان استفاده هماهنگ‌تر از ظرفیت راداری موجود را برای مقابله با حملات هوایی دشمن فراهم می‌کرد.
دفاع متحرک در والفجر ۸
ابتکارهای شهید ستاری تنها به مقابله با جنگ شهرها محدود نبود و در عملیات‌های مختلف نیز مورد استفاده قرار می‌گرفت.
در عملیات والفجر ۸، یکی از این ابتکارها به ایجاد یک دفاع متحرک انجامید؛ تاکتیکی که به گفته سرتیپ فرزاد اسماعیلی، از شاگردان شهید ستاری، تا آن مقطع از جنگ وجود نداشت.
بر اساس این روایت، تلاش‌های شهید ستاری و همرزمانش در عملیات والفجر ۸ باعث شد بیش از ۷۰ فروند هواپیمای دشمن ساقط شود.
دفاع از شهرها در سال‌های جنگ
بر اساس آمار ذکرشده در این روایت، در طول دفاع مقدس ۱۶ هزار ایرانی غیرنظامی در حملات جنگنده‌های رژیم بعث عراق به شهادت رسیدند.
جنگ شهرها بخشی از نبردی بود که از خطوط مقدم فراتر رفت و مردم غیرنظامی را نیز مستقیماً درگیر جنگ کرد. در برابر این حملات، طرح‌هایی مانند رهگیری خاموش، شبکه‌ای کردن رادارها و ایجاد دفاع متحرک، بخشی از ابتکارهایی بود که شهید منصور ستاری و همرزمانش برای مقابله با توان هوایی دشمن به کار گرفتند.
شهید سرلشکر منصور ستاری در ۱۵ دی‌ماه ۱۳۷۳، در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان، همراه با جمعی از افسران بلندپایه نیروی هوایی و همرزمانش به شهادت رسید.
