بیابانی که پایگاه هوایی شد؛ آغاز ساخت پایگاه دوازدهم شکاری به ابتکار شهید ستاری
سال ۱۳۶۸، در منطقهای کویری در شرق ایران، اجرای یکی از طرحهای توسعهای نیروی هوایی ارتش آغاز شد؛ طرح احداث پایگاه دوازدهم شکاری در منطقه خور بیرجند.
براساس روایت آرشیوی پایگاه اطلاعرسانی شهید ستاری، فرمانده وقت نیروی هوایی بر این باور بود که شرق کشور در آینده از اهمیت بیشتری برخوردار خواهد شد و نیروی هوایی باید از پیش، زیرساخت لازم برای استقرار تجهیزات و حضور عملیاتی در این منطقه را فراهم کند.
سال ۱۳۶۸؛ دستور برای آغاز کار در خور بیرجند
در سال ۱۳۶۸، شهید منصور ستاری دستور سازماندهی و تجهیز کارگاه احداث پایگاه دوازدهم شکاری نیروی هوایی را در روستای خور، در منطقه بیرجند صادر کرد.
موقعیت جغرافیایی طرح، کار را دشوار میکرد.
منطقه در حاشیه کویر قرار داشت و مهندسی رزمی نیروی هوایی باید تجربهای متفاوت را پشت سر میگذاشت: احداث یک پایگاه هوایی در منطقهای کمبرخوردار و با امکانات محدود.
اما نگاه ستاری به این طرح صرفاً معطوف به نیازهای همان مقطع نبود.
در متن آرشیوی از او چنین نقل شده است:
شرق کشور در آینده نظام جمهوری اسلامی بسیار مهم است و ما باید از حالا، خودمان را به لحاظ آماده مکانی برای استقرار تجهیزات آماده کنیم.
چرا شرق کشور؟
در روایت موجود، نگرانی شهید ستاری از تحولات احتمالی در مرزهای شرقی کشور یکی از دلایل توجه او به ایجاد زیرساخت هوایی در این منطقه معرفی شده است.
متن آرشیوی میگوید فرمانده نیروی هوایی نسبت به آینده همسایه شرقی ایران و تأثیر تحولات آن بر امنیت مرزهای شرقی کشور حساس بود و معتقد بود باید پیش از شکلگیری تهدید، زیرساختهای لازم فراهم شوند.
در بازنشر امروز، بهتر است همین مقدار از ادعا حفظ شود. تعبیرهای گستردهتر متن اولیه درباره انگیزه قدرتهای جهانی، چون در این سند با نقلقول مستقیم یا مدرک دیگری همراه نشدهاند، نباید بهعنوان تحلیل قطعی شهید ستاری توسعه داده شوند.
ساخت پایگاه با توان داخلی
یکی از نکات مهم این پروژه، تأکید شهید ستاری بر اجرای کار توسط نیروهای خود نیروی هوایی بود.
در ابتدای سند آمده است که او تأکید داشت پایگاه با تلاش و اراده نیروهای جهاد راهاندازی شود.
مهندسی رزمی نیروی هوایی مسئولیت اجرای پروژه را بر عهده گرفت؛ پروژهای که براساس همین روایت، نخستین تجربه فنی و اجرایی این مجموعه برای راهاندازی یک پایگاه هوایی در چنین منطقهای بود.
کارگاهها تجهیز شدند و مقدمات آغاز عملیات اجرایی فراهم آمد.
۱۲ اسفند ۱۳۶۸؛ کلنگ احداث پایگاه بر زمین خورد
سرانجام در ۱۲ اسفندماه ۱۳۶۸، عملیات احداث پایگاه آغاز شد.
شهید منصور ستاری به همراه سرهنگ رشید قشقایی و تعدادی از کارکنان مهندسی رزمی نیروی هوایی در محل حضور یافت و کلنگ احداث پایگاه دوازدهم شکاری را بر زمین زد.
در متن آرشیوی آمده است که آغاز پروژه به نام حضرت حجت (عج) انجام شد.
این تاریخ برای تاریخچه فعالیتهای مهندسی رزمی نیروی هوایی اهمیت ویژهای داشت؛ زیرا براساس روایت منبع، پروژه بیرجند نخستین پایگاه هوایی بود که پس از انقلاب اسلامی در ایران احداث میشد.
این ادعا مهم است و چون در فایل فعلی منبع مستقلی برای آن ارائه نشده، در سایت جدید نیز بهتر است به همین روایت نسبت داده شود، نه اینکه بدون ارجاع بهعنوان یک گزاره تاریخی قطعی مطرح شود.
از یک بیابان تا زیرساخت یک پایگاه هوایی
تصویری که این روایت از آغاز پروژه ارائه میکند، ساده اما معنادار است:
کار از یک منطقه بیابانی آغاز شد.
کارگاهها باید از ابتدا تجهیز میشدند.
زیرساخت یک پایگاه هوایی باید در منطقهای کویری ایجاد میشد.
و بخش مهمی از مسئولیت اجرا بر عهده مهندسی رزمی نیروی هوایی قرار داشت.
از این منظر، پروژه بیرجند تنها احداث چند ساختمان یا یک باند پروازی نبود؛ برای مجموعهای که اجرای آن را بر عهده داشت، تجربهای تازه در ایجاد زیرساخت یک پایگاه هوایی محسوب میشد.
اعتماد به توان مهندسی رزمی
متن آرشیوی، احداث این پایگاه را نتیجه ترکیبی از اعتماد به توان داخلی، دانش و تخصص فنی و پیگیری شهید منصور ستاری و همراهانش معرفی میکند.
اهمیت این تصمیم را میتوان در یک نکته دید: به جای انتظار برای فراهمشدن شرایطی آسانتر، تصمیم گرفته شد زیرساخت مورد نیاز نیروی هوایی در همان منطقه و با اتکا به ظرفیتهای موجود ایجاد شود.
مهندسی رزمی نیروی هوایی نیز با اجرای این مأموریت، تجربهای را به دست آورد که متن از آن بهعنوان نقطه عطفی در فعالیتهای این مجموعه یاد میکند.
پایگاهی برای آینده
اما مهمترین نکته در روایت احداث پایگاه دوازدهم، شاید زمان آغاز آن باشد.
جنگ به پایان رسیده بود و نیروی هوایی با مجموعه بزرگی از نیازهای مربوط به بازسازی توان رزمی و زیرساختهای خود مواجه بود. در همین مقطع، ستاری تصمیم گرفت ظرفیت تازهای در شرق کشور ایجاد شود.
براساس روایت موجود، منطق او این بود که نباید برای ظهور یک نیاز یا تهدید منتظر ماند و سپس به فکر ایجاد زیرساخت افتاد.
جملهای که از او در همین سند باقی مانده، این نگاه را بهخوبی نشان میدهد:
ما باید از حالا، خودمان را به لحاظ آماده مکانی برای استقرار تجهیزات آماده کنیم.
از همین منظر، “بیابانی که پایگاه هوایی شد” تنها روایت ساخت یک مجموعه نظامی نیست؛ روایت تصمیمی است برای ایجاد زیرساختی که ضرورت آن نه صرفاً براساس شرایط روز، بلکه با نگاه به آینده شرق کشور تعریف شده بود.
شهید سرلشکر منصور ستاری، فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳ همراه با تعدادی از فرماندهان، افسران نیروی هوایی و همرزمانش در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان به شهادت رسید.
