فرمانده سبز؛ توجه شهید ستاری به محیط زندگی کارکنان نیروی هوایی
توجه شهید منصور ستاری به نیروی انسانی تنها به آموزش، تخصص، آمادگی رزمی و مسائل حرفهای کارکنان نیروی هوایی محدود نمیشد. براساس روایتهای باقیمانده از دوران فرماندهی او، وضعیت محیط زندگی کارکنان و خانوادههای آنان، فضاهای خدماتی و مسکونی و حتی درختکاری و فضای سبز پایگاهها نیز از موضوعاتی بود که در بازدیدهای میدانی مورد توجه او قرار میگرفت.
یکی از مطالب آرشیوی پایگاه اطلاعرسانی شهید ستاری، بخشی از همین نگاه را روایت میکند؛ روایتی از تلاش برای احیای فضاهایی که در هشت سال جنگ، به دلیل شرایط کشور و اولویت یافتن نیازهای عملیاتی، بخشی از کیفیت گذشته خود را از دست داده بودند.
پایگاههایی که فقط محل مأموریت نبودند
پایگاهها، گروههای پدافند هوایی و دیگر یگانهای وابسته به نیروی هوایی، علاوه بر تأسیسات نظامی، مجموعهای از امکانات خدماتی و رفاهی را نیز در خود جای میدادند.
در متن آرشیوی از درختکاری و گلکاری، باشگاهها، سالنهای غذاخوری، سالنهای ورزشی، سینما و امکانات مسکونی بهعنوان بخشی از این مجموعهها یاد شده است.
این امکانات، بهویژه در پایگاههایی که کارکنان همراه خانوادههای خود در آنها زندگی میکردند، بخشی از محیط روزمره زندگی خانواده نیروی هوایی را تشکیل میدادند.
هشت سال جنگ و فرسودگی امکانات
با آغاز جنگ ایران و عراق در شهریور ۱۳۵۹، شرایط تغییر کرد.
نیروی هوایی و پدافند هوایی در نقاط مختلف کشور درگیر مأموریتهای گسترده عملیاتی شدند و طبیعی بود که بخش بزرگی از منابع و توجه مجموعه به نیازهای جنگ اختصاص پیدا کند.
براساس روایت موجود، در این سالها رسیدگی به برخی فضاهای خدماتی و مسکونی کاهش یافت و بخشی از امکاناتی که پیش از جنگ وضعیت مناسبی داشتند، بهتدریج فرسوده شدند.
گستردگی جغرافیایی یگانهای نیروی هوایی و پدافند نیز مسئله را دشوارتر میکرد. این پایگاهها در اقلیمهای متفاوت و نقاط مختلف کشور قرار داشتند و هر یک برای نگهداری ساختمانها و فضای پیرامونی خود با شرایط متفاوتی روبهرو بودند.
پس از جنگ؛ بازگشت کیفیت زندگی به پایگاهها
پس از پایان جنگ، شهید منصور ستاری احیای بخشی از این امکانات را در دستور کار قرار داد.
متن آرشیوی تأکید میکند که ستاری شخصاً به فضای سبز، زیبایی محیط و وضعیت فضاهای خدماتی اهمیت میداد و در بازدیدهای خود از پایگاهها و مناطق مختلف نیروی هوایی، این موضوع را پیگیری میکرد.
اما احیای ساختمانها، امکانات رفاهی و فضای پیرامونی آنها نیازمند منابع مالی بود.
برای حل این مسئله، روشی در مجموعه نیروی هوایی به کار گرفته شد که امکان استفاده از برخی ظرفیتهای داخلی را فراهم میکرد.
فروش تجهیزات اسقاطی برای احیای امکانات
براساس این روایت، تیمی از افراد مسئول در ستاد نیروی هوایی تشکیل شد تا وسایل و تجهیزات اسقاطی را که امکان بازسازی و تعمیر آنها وجود نداشت، شناسایی کند.
این تجهیزات از طریق مزایده به فروش میرسید و منابع حاصل از فروش آنها برای احیای اماکن خدماتی و مسکونی و بهبود وضعیت محیطی مجموعههای نیروی هوایی مورد استفاده قرار میگرفت.
این بخش از روایت مهم است، زیرا نشان میدهد مسئله تنها صدور دستور برای بهسازی نبود؛ محدودیت منابع نیز وجود داشت و برای تأمین هزینههای احیا، راهکاری مبتنی بر استفاده از داراییهای اسقاطی مجموعه در نظر گرفته شده بود.
بازدیدهایی که به مسائل عملیاتی محدود نمیشد
شهید ستاری در دوران فرماندهی، بازدیدهای متعددی از پایگاهها و یگانهای نیروی هوایی در نقاط مختلف کشور داشت.
براساس متن موجود، در این بازدیدها وضعیت ساختمانهای خدماتی، مسکونی و فضای محیطی نیز مورد توجه او قرار میگرفت.
احیای این امکانات، در روایت منبع، با ایجاد نشاط بیشتر برای خانوادههایی مرتبط دانسته شده که در شهرکها و مجموعههای وابسته به نیروی هوایی زندگی میکردند.
درخت بومی بکارید
نمونه مشخصی از این نگاه در جریان احداث پایگاه دوازدهم در منطقه خور بیرجند روایت شده است.
شهید ستاری در جریان احداث این مجموعه بر حفظ و احیای محیط پیرامونی تأکید داشت و به نیروها گفته بود:
درختهای بومی محلی را از حالا شروع به کاشتن کنید.
انتخاب درخت بومی در این روایت قابل توجه است. متن توضیح بیشتری درباره منطق این دستور ارائه نمیکند؛ بنابراین نباید امروز دلایلی مانند مصرف آب کمتر یا سازگاری اکولوژیک را از خودمان به سخنان ستاری اضافه کنیم. آنچه سند اثبات میکند، تأکید او بر آغاز کاشت درختان بومی همزمان با احداث مجموعه است.
شهرک شهید بهشتی و دغدغه فضای سبز
نمونه دیگری که در متن آمده، به تکمیل منازل نیمهکاره در شهرک قصر فیروزه شماره ۲، شهرک شهید بهشتی تهران، مربوط است.
در جریان تکمیل این مجموعه، فضای سبز و امکانات خدماتی نیز از موضوعاتی بود که شهید ستاری بر آن تأکید داشت.
در متن آرشیوی، دیدگاه او درباره اهمیت فضای سبز چنین نقل شده است:
فضای سبز و درختکاری انرژی مثبت به آدم میبخشد.
فرماندهی و کیفیت زندگی
این روایت کوتاه، وجهی متفاوت از مدیریت شهید منصور ستاری را ثبت میکند.
فرماندهی نیروی هوایی در سالهای پس از جنگ با مسائل بزرگی مانند بازسازی توان رزمی، نگهداری تجهیزات، آموزش نیروی انسانی و توسعه ظرفیتهای فنی روبهرو بود؛ اما براساس این سند، در کنار این مسائل، محیط زندگی کارکنان و خانوادههای آنان نیز از نگاه فرمانده دور نمانده بود.
احیای ساختمانهای خدماتی و مسکونی، استفاده از منابع حاصل از فروش تجهیزات اسقاطی برای تأمین بخشی از هزینهها، پیگیری وضعیت پایگاهها در بازدیدهای میدانی و تأکید بر درختکاری و فضای سبز، اجزای مختلف همین نگاه بودند.
شاید عنوان “فرمانده سبز” نیز از همین زاویه معنا پیدا کند؛ فرماندهی که در کنار توجه به هواپیما، رادار، پدافند، آموزش و توان رزمی، به محیطی که کارکنان و خانوادههایشان در آن زندگی میکردند نیز اهمیت میداد.
شهید سرلشکر منصور ستاری، فرمانده نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳ همراه با تعدادی از فرماندهان، افسران نیروی هوایی و همرزمانش در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان به شهادت رسید.
