دژ مستحکم اراده‌ها؛ روایت حسین صفری ابهری از ابتکارهای شهید ستاری در نبرد راداری
سال‌های دفاع مقدس، صحنه رویارویی دو وضعیت متفاوت بود؛ در یک سو دشمنی که تجهیزات و توان نظامی‌اش با حمایت قدرت‌های خارجی افزایش می‌یافت و در سوی دیگر، نیروی هوایی ایران که با محدودیت در تأمین قطعات و تجهیزات روبه‌رو بود. در چنین شرایطی، خلاقیت و نوآوری نیروهای متخصص و فرماندهانی چون شهید سرلشکر منصور ستاری، به ابزاری برای مقابله با بخشی از این محدودیت‌ها تبدیل شد.
سرهنگ حسین صفری ابهری، از پیشکسوتان و کارشناسان عملیاتی نیروی هوایی ارتش، از جمله افرادی بود که در دوران دفاع مقدس با شهید ستاری همراه شد. نخستین همراهی او با ستاری به عملیات والفجر ۸ و جریان آزادسازی فاو بازمی‌گردد.
صفری ابهری درباره سابقه خود می‌گوید که در سال ۱۳۵۲ به نیروی هوایی پیوست و پس از طی دوره‌های مختلف نظامی، برای آموزش سامانه‌های هاگ، اورلیکن اسکای‌گارد، توپ ۲۳ میلی‌متری و دیگر تخصص‌ها به آمریکا رفت. پس از بازگشت نیز به‌عنوان افسر عملیات هاگ در بوشهر فعالیت کرد.
سامانه هاگ؛ از یک پدافند سنتی تا سامانه‌ای الکترونیکی
صفری ابهری، سامانه موشکی هاگ را از خریدهای مهم نیروی هوایی می‌داند که ورود آن به کشور، تحول قابل توجهی در پدافند هوایی ایجاد کرد.
به گفته او، مجموعه هاگ به‌صورت یک پکیج کامل خریداری شده بود و امکان پوشش مناسبی را برای دفاع هوایی بخش‌های مختلف کشور فراهم می‌کرد. ورود این سامانه، پدافند هوایی را از شکل سنتی پیشین به سوی استفاده از یک سامانه الکترونیکی پیشرفته سوق داد.
با این حال، آموزش‌هایی که مستشاران آمریکایی متعهد به ارائه آنها بودند، کامل نشد. پس از انقلاب و خروج مستشاران، نیروهای ایرانی باید در شرایطی که جنگ نیز آغاز شده بود، خود ادامه مسیر را برعهده می‌گرفتند.
صفری ابهری معتقد است ابتکارها و ترفندهایی که در سال‌های جنگ، به‌ویژه با نقش‌آفرینی شهید ستاری، روی سامانه هاگ اجرا شد، امکان داد این سامانه تا واپسین روزهای جنگ در برابر حملات هوایی دشمن به کار گرفته شود.
سه رادار و یک پرسش بزرگ
با ادامه جنگ، تجهیزات دشمن پیشرفته‌تر و محدودیت‌های ایران در تأمین تجهیزات بیشتر شد. در مقطعی کوتاه، سه رادار تعقیب هدف هاگ مورد اصابت قرار گرفت.
صفری ابهری می‌گوید این اتفاق برای نیروهای پدافند پرسش‌برانگیز بود؛ اینکه دشمن چگونه رادارها را شناسایی و با چنین دقتی هدف قرار می‌دهد.
به گفته او، مشخص شد عراق موشک‌های روسی “کا-۲۸” را در اختیار گرفته که توسط هواپیماهای سوخو ۲۲ حمل می‌شدند. هواپیما منبع تشعشع امواج را پیدا می‌کرد، مختصات را در اختیار موشک قرار می‌داد و موشک نیز به سمت مرکز انتشار امواج حرکت می‌کرد.
در چنین وضعیتی، فعال بودن رادار می‌توانست خود به عاملی برای شناسایی و هدف قرار گرفتن آن تبدیل شود.
“طرح زمان‌بندی”؛ کمتر از ۶۰ ثانیه
صفری ابهری از شهید ستاری به‌عنوان “مغز متفکر علمی” یاد می‌کند؛ فرمانده‌ای که به گفته او، در کنار تاکتیک نظامی، بر حوزه فناوری نیز تسلط داشت.
در واکنش به تهدید موشک‌های ضد رادار، طرحی با عنوان “طرح زمان‌بندی” مطرح شد.
صفری ابهری درباره این ابتکار می‌گوید:
“از آن‌جا که تا فعال شدن موشک‌های ضد رادار، ۶۰ ثانیه فرصت وجود داشت، بنابراین شهید ستاری طرحی مطرح کرد که بر اساس آن، تمام اقدامات راداری هاگ ظرف مدت کمتر از ۶۰ ثانیه برنامه‌ریزی کنند.”
بر اساس این روش، عملیات لازم در بازه زمانی تعیین‌شده انجام می‌شد و سپس رادار در وضعیت غیرفعال یا “استندبای” قرار می‌گرفت تا انتشار امواج قطع شود.
به گفته صفری ابهری، همین روش امکان مقابله با فناوری‌ای را فراهم کرد که می‌توانست بخش مهمی از توان پدافندی کشور را تحت تأثیر قرار دهد.
او به تهدید موشک‌های پالسی نیز اشاره می‌کند و می‌گوید در مقطعی دشمن در زمانی کمتر از پنج دقیقه سه رادار پالسی ایران را از بین برد. در این شرایط نیز ستاری با استفاده از برنامه زمان‌بندی برای مقابله با تهدید اقدام کرد.
هم‌پوشانی رادارها؛ خاموش کردن هدف، روشن کردن همسایه
یکی دیگر از ابتکارهایی که صفری ابهری به شهید ستاری نسبت می‌دهد، “طرح هم‌پوشانی رادارها” است.
روش کار به این صورت بود که اگر چند رادار در مجاورت یکدیگر قرار داشتند و یکی از آنها با تهدید مواجه می‌شد، رادار در معرض خطر خاموش و رادار مجاور فعال می‌شد.
صفری ابهری می‌گوید:
“با همین دست ابتکارها بود که توانستیم در این حوزه‌ها توانمندی خود را به اثبات برسانیم. با وجود اینکه فناوری دشمن پیشرفته می‌شد و محدودیت‌های ما افزایش می‌یافت، اما خلاقیت‌های نامحدود بزرگانی چون شهید ستاری بود که راهی برای حل مشکلات و رفع کاستی‌ها می‌گشود.”
مقابله با میگ ۲۵ در جنگ شهرها
بخش دیگری از خاطرات صفری ابهری به مقابله با میگ ۲۵ در دوران جنگ شهرها مربوط است. این جنگنده در ارتفاع بسیار بالا پرواز می‌کرد و بسیاری از آنتن‌های راداری موجود، برای رهگیری اهداف در چنین ارتفاعی طراحی نشده بودند.
به گفته او، ستاری در آن دوره به‌طور مستمر از سایت‌های پدافندی بازدید می‌کرد و برای مقابله با این هواپیماها، تغییراتی روی رادارها و سامانه‌های موشکی دنبال شد.
صفری ابهری توضیح می‌دهد که برای افزایش توان رهگیری میگ ۲۵، با تغییر “شیم‌ها”، ارتفاع آنتن‌های رادار افزایش یافت تا امکان رهگیری جنگنده‌هایی که در ارتفاع بالا پرواز می‌کردند بیشتر شود. او این اقدام را نیز از طرح‌هایی می‌داند که شهید ستاری بر اجرای آن نظارت و پیگیری داشت.
در روایت حسین صفری ابهری از سال‌های دفاع مقدس، هر بار که تجهیزات جدید دشمن محدودیتی تازه برای پدافند هوایی ایجاد می‌کرد، تلاش برای یافتن راهی متفاوت آغاز می‌شد؛ از زمان‌بندی فعالیت رادارها و قطع انتشار امواج گرفته تا هم‌پوشانی راداری و تغییر در تجهیزات برای رهگیری اهداف ارتفاع بالا.
شهید سرلشکر منصور ستاری در ۱۵ دی‌ماه ۱۳۷۳، همراه با تعدادی از افسران بلندپایه نیروی هوایی و همرزمانش، در سانحه سقوط هواپیما در نزدیکی فرودگاه اصفهان به شهادت رسید.
