خلق و ابتکار نجاتبخش؛ روایت ابتکارهای ستاری برای حفظ توان پدافند هوایی
سالهای میانی دفاع مقدس، پدافند هوایی با دو مسئله همزمان روبهرو بود: ضرورت مقابله مستمر با حملات هوایی دشمن و فرسودگی تجهیزاتی که امکان جایگزینی آسان آنها وجود نداشت. در چنین شرایطی، منصور ستاری در جایگاه معاون عملیاتی پدافند هوایی، تلاش کرد با تغییر شیوه بهکارگیری تجهیزات و استفاده متفاوت از ظرفیتهای موجود، توان پدافندی را حفظ کند. خلق و ابتکار نجاتبخش
خاموش ماندن تا لحظه نیاز
یکی از نخستین مسائل مورد توجه ستاری، جلوگیری از استهلاک بیدلیل سامانههای زمینبههوا بود.
به روایت همرزمانش، سامانههای پدافندی تا زمانی که هشدار مشخصی درباره تهدید هوایی دریافت نمیکردند، خاموش باقی میماندند. اعلام هشدارها نیز به شکلی انجام میشد که تجهیزات تنها در زمان مورد نیاز وارد مدار شوند.
هدف روشن بود: تجهیزات محدود موجود نباید بر اثر فعالیت مداوم و غیرضروری فرسوده میشدند. خلق و ابتکار نجاتبخش
دیدهبانی بصری؛ چشم مکمل پدافند
ستاری برای پشتیبانی از دید سامانههای پدافندی و کاهش استهلاک آنها، دو اقدام دیگر را نیز دنبال کرد.
نخست، شبکهای از دیدهبانی بصری در امتداد سواحل خلیج فارس ایجاد و سپس این شیوه به دیگر نقاط مورد نیاز تعمیم داده شد. به این ترتیب، بخشی از وظیفه تشخیص و اعلام تحرکات هوایی بدون نیاز به روشن ماندن دائمی تجهیزات الکترونیکی انجام میشد.
اقدام دوم، افزایش اختیارات رادارهای اصلی و مادر منطقهای بود تا کنترل دقیقتری بر شلیک موشکهای زمینبههوای هاگ و راپیر و همچنین توپهای ضدهوایی اعمال شود. خلق و ابتکار نجاتبخش
فرماندهی یکپارچه در میدان
اجرای چنین الگویی بدون هماهنگی میان نیروهای مختلف امکانپذیر نبود.
ستاری با ایجاد پستهای فرعی فرماندهی در مناطق مختلف، نمایندگانی از سپاه، ژاندارمری، بخشهای مختلف ارتش و نیروهای پدافندی را در ساختاری مشترک گرد هم آورد.
شکلگیری این سازماندهی زمان میبرد؛ زیرا ردههای مختلف فرماندهی باید در مناطق عملیاتی با سازوکار جدید هماهنگ میشدند. ستاری در کنار این تغییر، زمینه آموزش نیروها را نیز فراهم کرد و تأکید داشت که هدایت این ساختار باید با محوریت رادار منطقه انجام شود. خلق و ابتکار نجاتبخش
راداری قدیمی که دوباره به کار آمد
یکی از نمونههای روشن استفاده از ظرفیتهای موجود، به رادار بندر امام خمینی در منطقه ماهشهر بازمیگردد.
برای تأمین پوشش مورد نیاز، یک رادار متحرک قدیمی که در متن منبع از آن بهعنوان متعلق به دوران جنگ جهانی دوم و خریداریشده از انگلیس یاد شده و مدتی بدون استفاده باقی مانده بود، دوباره مورد توجه قرار گرفت.
نیروهای فنی پدافند هوایی مأمور نصب و راهاندازی آن شدند. امکانات به اندازهای محدود بود که حتی تهیه سیم بکسل معمولی نیز با مشکل روبهرو میشد؛ با این حال، متخصصان فنی با ابتکار و امکانات موجود توانستند رادار را آماده کنند. خلق و ابتکار نجاتبخش
نوآوری بهجای انتظار برای تجهیزات تازه
مجموع این اقدامات یک منطق مشترک داشت: در شرایطی که امکان تأمین سریع تجهیزات تازه وجود نداشت، باید از آنچه در اختیار بود هوشمندانهتر استفاده میشد.
کاهش استهلاک سامانهها، استفاده از دیدهبانی بصری، افزایش نقش رادارهای مادر، ایجاد پستهای فرماندهی مشترک و احیای یک رادار قدیمی، در کنار یکدیگر به افزایش هماهنگی و حفظ کارایی پدافند کمک کردند.
بر اساس روایت منبع، نتیجه این تغییرات، کاهش استهلاک تجهیزات، بهبود کارایی راداری و ایجاد مدیریت و فرماندهی یکپارچهتر بود؛ بهگونهای که با اعلام ورود هواپیماهای دشمن، مجموعه پدافند در شرایط مناسبتری برای واکنش قرار میگرفت. خلق و ابتکار نجاتبخش
این تجربه بخشی از همان رویکردی بود که بعدها در بسیاری از فعالیتهای شهید ستاری دیده شد: وقتی تجهیزات تازه در دسترس نیست، مسئله فقط کمبود امکانات نیست؛ باید شیوه استفاده از امکانات موجود را نیز از نو طراحی کرد.
شهید سرلشکر منصور ستاری در ۱۵ دیماه ۱۳۷۳، در سانحه هوایی نزدیک فرودگاه اصفهان، همراه جمعی از فرماندهان نیروی هوایی ارتش به شهادت رسید. خلق و ابتکار نجاتبخش