آموختن و آموزاندن؛ دو گام بلند شهید ستاری در مسیر دانش
در میان ابعاد مختلف زندگی حرفهای شهید منصور ستاری، یک ویژگی کمتر از ابتکارات نظامی و مدیریتی او دیده شده است: او تنها در پی آموختن نبود؛ دانشی را که به دست میآورد، ثبت میکرد، مینوشت و به دیگران انتقال میداد.
این مسیر از سالهای جوانی و فعالیت او بهعنوان افسر کنترل شکاری آغاز شد و تا دوران فرماندهی نیروی هوایی ادامه یافت؛ مسیری که در آن مطالعه، ترجمه، نگارش مقالات تخصصی، سخنرانی علمی و آموزش نیروهای جوان، در کنار مسئولیتهای نظامی او قرار داشت.
گام نخست؛ آموختن
منصور ستاری از دوران دانشکده افسری برای یادگیری بیشتر تلاش میکرد. تخصص اصلی او کنترل شکاری بود، اما علاقهاش به شناخت حوزههای دیگر باعث شد مطالعات خود را به این تخصص محدود نکند.
در دوره تحصیل در آمریکا نیز در کنار آموزش کنترل شکاری، موضوعات مرتبط با دیگر تخصصهای هوایی را دنبال میکرد.
این گستردگی دانش بعدها اهمیت بیشتری پیدا کرد. ستاری اگرچه خلبان جنگنده نبود، توانست در میان خلبانان و متخصصان نیروی هوایی جایگاهی تخصصی به دست آورد و در ادامه مسیر خدمت خود به مسئولیتهای بالاتر برسد.
پس از رسیدن به فرماندهی نیروی هوایی نیز یادگیری برای او متوقف نشد. براساس روایت موجود، با تلاش خود آموزش خلبانی دید و دانشنامه خلبانی دانشکده پرواز را دریافت کرد و پس از آن، پرواز با چند نوع هواپیما را تجربه کرد.
نویسندهای در مجلات تخصصی
یکی از عرصههای کمتر شناختهشده فعالیت شهید ستاری، حضور او در مطبوعات تخصصی بود.
فعالیت مطبوعاتی او با مجله نیروی هوایی از سال ۱۳۴۵ آغاز شد و در سالهای پیش از انقلاب، به یکی از نویسندگان اصلی این مجله تبدیل شد.
او برای مجله نیروی هوایی ارتش، مجله دانستنیها، مجله ماشین و برخی نشریات تخصصی نیروی هوایی از جمله نشریات مرتبط با جنگ الکترونیک، مطالبی را با نامهای مختلف تألیف، ترجمه و منتشر میکرد.
یکی از نمونههای ثبتشده، ترجمه مقالهای درباره طرح مشترک آلمان و فرانسه برای تولید موشکهای ضدتانک و زمین به هوا بود که ستاری آن را از مجله تخصصی اینتراویا ترجمه و در ماهنامه ارتش منتشر کرد.
اهمیت این نمونه در موضوع مقاله نیز هست. تخصص ستاری کنترل شکاری بود، اما مطالعاتش حوزه موشکهای پدافند هوایی زمین به هوا را نیز دربر میگرفت؛ نشانهای از اینکه شناخت او از دفاع هوایی به مرز تخصص رسمیاش محدود نمانده بود.
مطالعهای که با فرمانده شدن متوقف نشد
رسیدن به فرماندهی نیروی هوایی نیز باعث نشد پژوهش و مطالعه از برنامه شهید ستاری کنار گذاشته شود.
براساس روایت موجود، مجلات خارجی مرتبط با حوزههای آفندی و پدافندی نیروی هوایی ترجمه و در اختیار واحدها قرار میگرفت و ستاری این مطالب را با دقت مطالعه میکرد.
همکارانش نیز از اطلاعات گسترده او درباره سامانههای مختلف پدافندی یاد کردهاند.
تصویری که در صفحه دوم سند آرشیوی باقی مانده نیز او را در حال تشریح سانحه سقوط یک فروند هواپیمای C-130 نشان میدهد؛ تصویری که با وجه تخصصی و آموزشی فعالیتهای او همخوان است.
از مطالعه تا حضور در مجامع علمی
فعالیت علمی شهید ستاری تنها به مطالعه و انتشار مقالات در نشریات نظامی محدود نماند.
او پس از فرماندهی نیروی هوایی نیز به پژوهش و نگارش ادامه داد و در همایشها و مجامع علمی به ارائه مقاله پرداخت.
یکی از نمونههای ذکرشده در سند، حضور او در کنگره بینالمللی پیشبرد علم و فناوری در جهان اسلام است؛ جایی که بهعنوان یکی از سخنرانان اصلی، مقالهای با موضوع پیشرفت فناوری صنایع هواپیمایی ارائه کرد.
ترجمه کتابهای خارجی نیز بخش دیگری از فعالیتهای علمی او بود.
مجموع این فعالیتها نشان میدهد که برای ستاری، دسترسی به دانش روز و شناخت تحولات فناوری بخشی از مسئولیت حرفهای بود؛ حتی زمانی که در بالاترین سطح فرماندهی نیروی هوایی قرار داشت.
گام دوم؛آموزش
اما آموختن تنها نیمی از این مسیر بود.
شهید ستاری دانشی را که در سالهای فعالیت در حوزه کنترل شکاری، رادار، پدافند هوایی و جنگ الکترونیک به دست آورده بود، صرفاً برای خود نگه نداشت.
انتشار مقالات و نوشتههای تخصصی یکی از ابزارهای انتقال این دانش بود، اما آموزش مستقیم نیروهای جوان بخش مهمتری از این مسیر را شکل داد.
راهاندازی دانشگاه هوایی فرصتی فراهم کرد تا تجربه سالهای خدمت و بخشی از دانش حاصل از دوران دفاع مقدس به نسل تازهای از دانشجویان و نیروهای متخصص منتقل شود.
فرمانده در جایگاه مدرس
براساس سند آرشیوی، شهید ستاری در دوران فعالیت خود صدها ساعت در دانشگاه هوایی و مراکز آموزشی به تدریس پرداخت و دانش و تجربیات خود را در اختیار دانشجویان قرار داد.
موضوعاتی که او در آنها دانش و تجربه داشت، طیفی از کنترل شکاری و رادار تا پدافند هوایی و جنگ الکترونیک را شامل میشد.
این بخش از فعالیت او اهمیت ویژهای داشت؛ زیرا تجربهای که در میدان جنگ، اتاقهای عملیات، شبکه راداری و ساختار پدافندی به دست آمده بود، اگر به نسل بعد منتقل نمیشد، با کنار رفتن افراد از سازمان از دست میرفت.
آموزش، راهی برای تبدیل تجربه فردی به سرمایه سازمانی بود.
دانشگاهی که نام او را بر خود دارد
دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری امروز نام فرماندهای را بر خود دارد که آموزش و تربیت نیروی متخصص را بخشی از آینده نیروی هوایی میدانست.
اما نسبت شهید ستاری با آموزش، تنها در نام این دانشگاه خلاصه نمیشود.
او خود سالها آموخت، مطالعه کرد، ترجمه کرد و نوشت؛ سپس همان دانش و تجربه را در کلاسهای آموزشی و در ارتباط مستقیم با نسل جوانتر منتقل کرد.
از این منظر، میان دو بخش زندگی علمی او پیوندی روشن وجود دارد:
آموختن برای توانمندتر شدن و آموزاندن برای آنکه دانش با یک فرد پایان پیدا نکند.
همین دو گام، وجه دیگری از میراث شهید منصور ستاری را نشان میدهد؛ فرماندهای که توسعه نیروی هوایی را تنها در هواپیما، موشک و رادار نمیدید و برای ساختن آینده، به تربیت انسانهایی میاندیشید که باید دانش و تجربه را از نسل پیش از خود بگیرند و مسیر را ادامه دهند.
